Sài Gòn Mới, Sài Gòn Cũ

Saigonmoi
 
Trước năm 1956 đường tên là đường Colonel Grimaud. Từ năm 1956 đến năm 1975, đường tên là đường Phạm Ngũ Lão.

Đường Phạm Ngũ Lão, Sài Gòn, khởi đầu từ Ngã Ba có Rạp Xi-nê Khải Hoàn, Trụ Sở Hội Dục Anh, nơi gặp nhau của ba đường Nguyễn Trãi, Cống Quỳnh, Phạm Ngũ Lão. Đường có chợ Thái Bình, rạp xi-nê Thanh Bình, toà soạn nguyệt san Văn, nhà in Nguyễn Đình Vượng, xóm Sáu Lèo, một đoạn đường một bên là dẫy tường Nhà Ga Hoả Xa Sài Gòn, một bên liền một dẫy năm, bẩy nhà in, toà soạn nhật báo, tuần báo. Ở đoạn đường này những năm 1970 có nhà in Thư Lâm Ấn Quán của ông con rể ông Đông Hồ, toà soạn tạp chí Phổ Thông của ông Nguyễn Vĩ, với Thi Đoàn Bạch Nga, một thời đặt trong nhà in Thư Lâm, toà soạn nhà in tuần báo Điện Ảnh của ông Mai Châu, toà soạn nhà in tuần báo Kịch Ảnh, nhật báo Tiếng Vang của ông Quốc Phong, toà soạn-nhà in Thế Giới của ông Nguyễn Văn Hợi..vv…

carToà soạn – nhà in nhật báo Sàigòn Mới ở số nhà 39 cuối đường Phạm Ngũ Lão, đoạn đường này nằm lửng lơ con cá vàng giữa ba đường Phạm Ngũ Lão, Trần Hưng Đạo và Hàm Nghi. Dẫy nhà một tầng lầu, toà báo Sàigòn Mới gồm ba căn, tầng trệt là nhà in, tầng lầu là toà soạn và nơi cư ngụ của ông bà Bút Trà. Có vi-la ở đường Nguyễn Huệ, Phú Nhuận, sau năm 1963 đổi tên là đường Thích Quảng Đức, ông bà Bút Trà vẫn sống ở toà báo đường Phạm Ngũ Lão.

Tại sao hôm nay, buổi sáng mùa hè năm 2005, sống ở xứ người xa Sài Gòn, xa đường Phạm Ngũ Lão, Sài Gòn, không phải là một mà hai biển lớn, tôi bỗng dưng lại thấy hiển hiện bầu trời Sài Gòn chuyển mưa xanh sám buổi chiều những năm 1960?? Những năm tôi đang thời son trẻ, những năm phong độ nhất của đời tôi! Bốn mươi tám năm xưa rồi còn gì?

Sáng nay, buổi sáng cuối năm ở Rừng Phong lòng vòng Hoa Thịnh Đốn, Xứ Tình Nhân, Kỳ Hoa Đất Trích, tôi đi môt đường cảm khái nhớ Sài Gòn xưa, nhớ toà báo cũ, là vì đêm hôm qua tôi đọc bài Tạp Ghi của Ký Giả Lô Răng, ông ký giả này là “anh em cùng vợ” với ông Cựu Trung Tá Phan Lạc Phúc. Bài Tạp Ghi được viết, được đăng báo ở hải ngoại chắc đã tám, chín năm trước, ông Ký giả kể chuyện xưa: năm 1974 ở Sài Gòn, ông và các bạn ông tổ chức một Đêm Vinh Danh Thi sĩ Vũ Hoàng Chương. Ngoài việc vinh danh, các ông trong ban tổ chức có ý quyên một khoản tiền giúp ông bà Thi sĩ. Trong buổi vinh danh sẽ bán đấu giá một số thi văn phẩm của Vũ Thi Bá. Trong bài có vài dòng viết về nhật báo Sàigòn Mới và bà Bút Trà. Như vầy:

Đêm Vũ Hoàng Chương. Trích:

Phải cần đến những Mạnh Thường Quân (MTQ) chi cho những giá đặc biệt. Những MTQ này không tự nhiên mà có, phải tìm, phải mời. Tôi nghĩ tới những đối tượng tôi có thể tiếp cận được, những ông chủ báo, những chủ nhân nhà sách, nhà xuất bản, nhà phát hành. Giới chủ báo tôi nhờ Hà Chuởng Môn (nhà thơ Hà Thượng Nhân). Ông chủ nhiệm thở dài sườn sượt “cứt sắt cả, không cạy được đâu”. Tôi mới gợi ý: “Bà Bút Trà gửi mình mấy đưá con, cháu, đưá làm ty trị sự, đưá nhà “chữ”, bà cứ mời mình hoài mà mình chưa có dịp nào. Nhà phát hành Đồng Nai cũng vậy. Bây giờ đêm Vũ Hoàng Chương, mình mời tham dự, mỗi người trả cho vài giá đặc biệt, một công hai việc, nên quá đi chứ?” Chừng như vỡ lẽ, Hà chưởng môn mới nói: “Để tôi bảo Viêm Hồng”. Người anh em Viêm Hồng trong toà soạn chúng tôi chỉ là trung sĩ nhất nhưng anh lại là “quân sư quạt mo” của Sàigon Mới, xưa nay dealing việc gì với Sàigòn Mới cũng xong.

Chuyện trăm năm cũ kể chi bây giờ..! Đúng hay sai một tẹo có gì là quan trọng! Chỉ vì ông Ký giả viết đến nhật báo Sàigòn Mới, tờ báo có tôi làm nhân viên cho đến ngày báo bị đóng cửa, vì ông viết đến bà Bút Trà, bà chủ báo của tôi, nên tôi đi một đường cảm khái, tôi sầu nhớ lại ngày xưa, những ngày tôi tuổi đời Ba Bó, tôi đang thời xuân sắc, tôi cảm thương nhan sắc tôi tàn phai, nên hôm nay, ở xứ người, tôi sầu nhớ và tôi buồn viết những dòng này.

Ông Ký Giả kể Đêm Vinh Danh Thi Bá Vũ Hoàng Chương được tổ chức năm 1974 và năm 1974 ông đang làm việc trong tòa soạn nhật báo Tiền Tuyến, ông Hà Thượng Nhân đang là chủ nhiệm báo Tiền Tuyến. Nếu tôi nhớ không lầm thì năm 1974 ông Ký Giả không còn làm việc trong toà soạn nhật báo Tiền Tuyến, ông Hà Chưởng Môn, tức ông Thi sĩ Hà Thượng Nhân, không còn là chủ nhiệm nhật báo Tiền Tuyến. Năm 1974 chủ nhiệm nhật báo Tiền Tuyến là ông Đại tá Nguyễn Hữu Hùng.

Lúc 11 giờ trưa ngày 11 Tháng 11, năm 1961, hay ngày 1 Tháng 11 năm 1961, khi những ông sĩ quan làm đảo chính Nguyễn chánh Thi, Vương văn Đông, Phạm văn Liễu..vv.. đã lên phi cơ bay sang Nam Vang, một tuyên cáo ủng hộ phe đảo chính được đưa tới toà báo Sàigòn Mới. Tuyên cáo do một số nhân sĩ ký tên, trong số có ông Nguyễn Tường Tam. Báo đăng Tuyên Cáo này hay không? Người quyết định đăng hay không là ông Bút Trà. Ông nói nhà báo không ủng hộ phe nào cả, có tin là nhà báo đăng. Và nhật báo Sàigòn Mới đã đăng bản Tuyên Cáo ấy. Hình như cả làng báo Sài Gòn hôm ấy chỉ có báo Sàigòn Mới đăng Tuyên Cáo ủng hộ phe Quân Nhân Làm Đảo Chính Hụt. Những người ký tên trong Tuyên Cáo ủng hộ phe đảo chính, không phải nhật báo Sài Gòn Mới ủng hộ, nhưng vì đăng bản Tuyên Cáo đó báo Sàigòn Mới “có tội” với chính phủ. Báo không bị đóng cửa nhưng bị một phen xính vính. Sau đó bà Bút Trà bảo vệ tờ báo bằng cách đề nghị với Phủ Tổng Thống, Bộ Thông Tin “giúp cho” toà báo một, hai “chuyên viên coi sóc đường lối chính trị” của tờ báo. Báo Sàigòn Mới trả lương tháng cho những chuyên viên ấy nhưng mấy ổng chẳng có quyền hành mẹ gì mà cũng chẳng có việc mẹ gì làm trong toà soạn. Bọn ký giả nhà nghề chúng tôi, làm việc và sống bằng tài năng và công sức của mình, coi thường những người được chính quyền đưa vào ăn không ở toà báo. Không ai trong bọn họ được coi là “quân sư quạt mo” của báo Sàigòn Mới. Tôi không nhớ ông Trung sĩ Nhất Cục Tâm Lý Chiến Viêm Hồng có thời nào lĩnh lương của báo Sàigòn Mới hay không, tôi biết chắc nếu có thì việc đó xẩy ra những năm 1962, 1963, việc đó không thể xảy ra năm 1974 khi Đêm Vũ Hoàng Chương được tổ chức. Năm 1974 thủ đô Sài Gòn không còn báo Sàigòn Mới mà cũng chẳng còn bà Bút Trà như bà Chủ Báo Bút Trà năm 1960.

Tổng Thống Ngô Đình Diệm bị bắn chết, buổi trưa ngày hôm sau Tượng Đồng Hai Bà Trưng ở Công Trường Mê Linh bị đám đông kéo xuống, Tượng Hai Bà bị cưa cổ, đầu Tượng bị cho vào xe xích lô chạy diễu trên đường Tự Do, cùng lúc ấy toà báo Sàigòn Mới bị một nhóm người kéo đến đập phá. Một anh nào đó, anh này mới thực là quân sư quạt mo, trong bọn cố vấn cho đám tướng lãnh làm đảo chính, biết lời chỉ thị của Lenin: “Khi ‘cách mạng’ thành công, nếu nhân dân có vì căm thù mà trả thù bọn cầm quyền cũ hay bọn nhà giàu thì đừng cấm. Cứ để họ làm.” Nhân dân không căm thù, không trả thù thì bọn đảo chính cho bọn tay sai đi phá phách. Khi bọn đập phá kéo vào, chị hầu của bà Bút Trà đưa cho bà cái nón lá, bà đội nón theo chị đi ra khỏi toà soạn. Những người đi phá phách chắc cũng không hãnh diện chi lắm với việc làm của họ, nên họ chỉ đập phá qua loa rồi rút êm. Chính phủ của Thủ Tướng Nguyễn Ngọc Thơ không đóng cửa nhật báo Sàigòn Mới.

Bốn tháng sau, khoảng Tháng Hai, Tháng Ba năm 1964, Nguyễn Khánh làm cuộc binh biến gọi là chỉnh lý. Trong cuộc họp báo thứ nhất của nhóm chỉnh lý, ủy viên của nhóm là Đỗ Mậu – hình như lúc đó còn là Đại tá – đọc lệnh đóng cửa ba nhật báo Sàigòn Mới, Ngôn Luận, Đồng Nai vì “tội cấu kết với Độc Tài Nhà Ngô.”

Nhật báo Sàigòn Mới, nhật báo Ngôn Luận, hai tờ báo chính của tôi, bị đóng cửa, thời phong độ của tôi chấm dứt, cuộc đời tôi bắt đầu đi xuống.

Ơi.. Người đọc những dòng chữ này ở tám phương trời, mười phương đất, tôi mời Người đọc:

TRUYỆN NGƯỜI THỢ NỀ VƯƠNG THỪA PHÚC.

Tác giả Hàn Dũ. Theo bản dịch của Nguyễn Hiến Lê

Nghề thợ nề hèn mọn mà lại khó nhọc. Có người làm nghề đó mà vẻ mặt lại như tự đắc, nghe lời nói thì giản ước mà thấu triệt. Hỏi thì đáp họ Vương, tên Thưà Phúc, đời đời làm nghề nông ở đất Tràng An, hạt Kinh Triệu. Hồi loạn Thiên Bảo, làm lính mộ, cầm cung tên mười ba năm, có công lao, có thể được thăng quan, nhưng bỏ mà về nhà; vườn ruộng mất hết, làm nghề thợ nề để nuôi thân, đã trên ba chục năm. Ở trọ một nhà tại chợ, mà trả tiền nhà, tiền cơm đều phải chăng. Tuỳ tiền nhà, tiền cơm đắt hay rẻ mà tăng hay hạ tiền công thợ nề, có dư thì cho những kẻ nghèo đói, phế tật.

Người thợ nề ấy nói:

- Nghề thợ nề dễ làm, tuy khó nhọc mà không có gì phải thẹn, lòng tôi được yên. Dùng sức thì dễ, dùng tâm thì khó mà cần có trí. Kẻ dùng sức để người ta sai khiến, kẻ dùng tâm sai khiến người, cũng là đáng vậy. Tôi chọn làm cái nghề dễ làm mà không xấu hổ.

Ôi..! Tôi cầm bay vô các nhà phú quí đã nhiều năm rồi. Có nhà tôi tới một lần, lần sau đi qua thì đã thành đất hoang, có nhà tôi tới hai, ba lần, lần sau đi qua thấy không còn nữa. Hỏi người láng giềng, có người nói: “Ôi..! Chủ nhà bị tội, chết rồi!” Có nơi đáp: “Chết rồi! Con cháu không giữ được gia sản.” Có người nói: “Chết rồi. Gia sản bị tịch thu!” Tôi lấy đó mà ngẫm thì chẳng phải ăn mà làm biếng nên bị vạ trời đấy ư? Chẳng phải là gắng dùng trí mà không đủø sức, không biết xét tài năng có xứng không mà mạo hiểm làm đấy ư? Chẳng phải là làm nhiều điều đáng xấu hổ, biết là không nên mà cứ làm đấy ư? Hay là phú quí khó giữ vì công lao thì ít mà hưởng thụ lại quá hậu chăng? Hay là thịnh suy có thời, hết thịnh đến suy không thể thịnh hoài được chăng? Nghĩ vậy tôi sợ lắm, cho nên tôi lựa cái nghề vừa sức tôi mà làm. Thích giầu sang mà ghét nghèo hèn, tôi nào có khác chi người.

Lại nói:

- Kẻ công lao nhiều thì cung phụng cho mình cũng nhiều; vợ con đều trông vào ta mà sống. Sức tôi yếu mà công tôi nhỏ, tôi không có vợ con cũng phải. Hạng người lao lực mà có vợ con thì thêm lao tâm. Một thân mà gánh vác hai việc, bực Thánh cũng không làm được.

Hàn Dũ tôi thoạt nghe còn nghi hoặc, sau ngẫm kỹ thì thấy người đó là bực hiền, là hạng mà người ta gọi là “độc thiện kỳ thân.” Nhưng tôi có chỗ chê người đó là vị mình thì quá nhiều, vị người thì quá ít. Người đó cho việc có gia đình là lao tâm, không chịu nhọc tâm để nuôi vợ con thì có khi nào chịu lao tâm vì người không? Tuy nhiên so với bọn người đời chỉ lo đắc thất, mong thoả mãn dục vọng một đời, tham tà mà quên đạo đến nỗi táng thân, thì người thợ nề đó còn hơn xa. Tôi lại nghĩ lời người đó có thể răn tôi được nên tôi chép lại truyện này.

Từ năm 1940 khi tôi bắt đầu ghi nhận được chuyện đời, tôi thấy ở nước tôi không có nhà nào giầu sang được hai đời. Hai đời thôi, không lâu đến ba đời, năm đời như những nhà công hầu quí tộc thời Đông Chu bên Tầu. Như nhà họ Hoàng, ông bố Hoàng Cao Khải, ông con Hoàng Trọng Phu, hai đời Tổng Đốc Đại Thần, nhưng đời Tổng Đốc Hoàng Trọng Phu không được trọn vẹn. Chính quyền Nam Triều và Nhà Nước Bảo Hộ Đại Pháp tiêu tán thoòng, quay cu lơ, ngủm cù đeo, phe lơ mò khi Tổng Đốc Hoàng Trọng Phu còn sống. Năm 1942 ông Tổng Đốc Hà Đông Hoàng Trọng Phu về hưu, nhường chức Tổng Đốc Hà Đông cho ông Vi văn Định, rồi ông Hồ đắc Điềm. Tổng Đốc Hoàng Trọng Phu qua đời không kèn, không trống ở Ấp Thái Hà năm 1946.

Sau năm 1945 những nhà giầu nước tôi, giầu thôi, không nói sang, không lâu được một đời. Như ông bà Bút Trà chủ báo Sàigòn Mới. Tờ nhật báo Sài Gòn ra đời từ những năm 1925, 1926, sau năm 1945 đổi tên là báo Sàigòn Mới. Báo sống được nhưng không huy hoàng, không phải là báo bán chạy, mãi đến năm 1957 nhờ sáng kiến tặng phụ bản bản đồ Việt Nam, bản đồ thế giới rồi phụ bản mầu đủ thứ chim cò, ngao sò ốc hến của anh con thứ năm là Năm Thành, báo Sàigòn Mới tăng vọt số báo bán. Anh con thứ sáu là Sáu Khiết xuất bản Tuần báo Phụ Nữ Ngày Mai. Tiền đổ vào nhà Sàigòn Mới như nước. Bà Bút Trà xây và làm chủ Rạp Xi-nê Kim Châu đường Nguyễn Văn Sâm.

Giang sơn Sàigòn Mới chỉ thịnh được có bẩy, tám năm, từ 1957 đến đầu năm 1964. Rồi tan. Rồi nát. Rồi không còn qua một dấu vết. Sau ngày tờ báo bị bức tử, ông Bút Trà đi sống với bà vợ nhỏ, bà Bút Trà về sống với nhà bảo sinh có từ trước của bà ở gần Trường Tiểu Học Bàn Cờ đường Phan đình Phùng. Tôi nghe nói sau năm 1975, ông Bút Trà chết trong nghèo đói. Ông bà Bút Trà không làm việc gì gian tham, thất đức, ông bà, những anh con của ông bà, không lười biếng, không phải là hạng người chỉ ăn mà không làm, không phải là những người làm mà không lượng sức, cũng không làm những trò gian dâm, không mê cờ bạc, không nghiện hút, không cả uống rượu, nhưng cuộc giầu có của họ vẫn không được bao năm. Ôi… Phải chăng như lời ông Thợ Nề Vương Thưà Phúc nói: “Thịnh suy có thời, không thể thịnh mãi!” Tôi chỉ ngậm ngùi vì chuyện ở đời tôi những thời gian Thịnh của những người sống cùng thời với tôi sao ngắn quá!

Những ngày như lá, tháng như mây…! Sài Gòn 1960, Sài Gòn Đẹp Lắm Sài Gòn ơi.., Virginia is for American Lovers, Xứ Tình Nhân Mỹ, Kỳ Hoa Đất Trích năm 2008.. Chiều cuối năm, 4 giờ trời đã tối… Thấm thoắt dzậy mà đã 48 muà lá rụng đi qua cuộc đời, trong 234 sát-na tôi trở về đứng trên hành lang trên lầu toà soạn nhật báo Sàigònmới, nhìn trời Sài Gòn chiều chuyển mưa xanh sám trên chợ Bến Thành, tôi nghĩ:

- Trong một chiều trời đất buồn như thế này, Từ Hải dừng bước giang hồ để trở về với Kiều!

Tôi trở lại là tôi năm tôi ba mươi tuổi, tôi trở về toà báo Sàigònmới 48 năm xưa của tôi chỉ vì đêm qua tôi đọc vài dòng ông Ký Giả Lô Răng viết về Bà Chủ Báo năm xưa ấy của tôi là bà Bút Trà.

About these ads

3 Responses

  1. Bản chụp tờ báo Sài Gòn Mới năm xưa thật là giá trị. Nhớ Sài Gòn năm xưa quá đi thôi. Cám ơn nhà văn Hoàng Hải Thủy đã ghi lại một giai đoạn lịch sử.

  2. Thưa ông Hoàng Hải Thủy,

    Báo Saigon Mới có tàng trữ tại thư viện DH Cornell ở Ithaca, New York.

    Những số báo được ghi trong mục mà tôi chép lại dưới đây:

    Database: Cornell University Library
    Title: Saigon mới.
    Published: Saigon : [s.n.],
    Description: v. : ill. ; 50 cm.

    ——————————————————————————–

    Location: Library Annex
    Call Number: Oversize
    AP95.V6 S12 +++

    Status: Not Charged
    Volumes : 1951,1957-1959,1962-1964,1973

  3. “Trước năm 1956 đường tên là đường Colonel Grimaud. Từ năm 1956 đến năm 1975, đường tên là đường Phạm Ngũ Lão.

    Đường Phạm Ngũ Lão, Sài Gòn, khởi đầu từ Ngã Ba có Rạp Xi-nê Khải Hoàn, Trụ Sở Hội Dục Anh, nơi gặp nhau của ba đường Nguyễn Trãi, Cống Quỳnh, Phạm Ngũ Lão.”.
    Đường đó tên là Vỏ Tánh bắt đầu từ đường Cộng Hòa đến ngã sáu Sài Gòn.
    còn từ đường Cộng Hòa trở vô Chợ Lớn mới là Nguyễn Trải.
    Sau này VC bỏ tên đường Vỏ Tánh mà cho Ông Nguyễn Trải chạy dài ra tới ngã sáu SG luôn…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 123 other followers

%d bloggers like this: