• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

Cây Đu Tết

Nhún mình như thể nhún đu,
Càng nhún càng dẻo, càng đu càng mềm…

Danh DuCâu ca dao về chuyện đánh đu ở những làng quê miền Bắc ngày xưa. Lời ca dao quá đỗi gợi tình: “Nhún mình như thể nhún đu..!” “Nhún” như là “dún.” Trò chơi đánh đu của nhân dân ta nay không còn nữa. Những người Việt mai sau chỉ được biết sơ sơ về trò đánh đu được tả trong những trang sách, trong thơ văn, có thể mai đây có những làng quê miền Bắc tổ chức trò đánh đu ngày Tết để nhớ lại những trò chơi của ông cha, hay một nhà làm phim cho diễn lại cảnh đánh đu để thu vào phim tài liệu. Ngày xưa, những năm trước năm 1940, nhiều làng quê miền Bắc ngày Tết có trồng cây đu cho trai gái trong làng lên đánh đu, có tổ chức cuộc thi đánh đu, người nào rướn đu cao nhất là được giải. Cây đu thường được trồng ở trước sân đình, hay ở bãi cỏ đầu làng.

Những người ra đời trước tôi 15, 20 tuổi, như Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng, Phạm Duy, Hoàng Cầm, Vũ Bằng.. vv.. chắc có được thấy cảnh đánh đu ngày Tết bẩy, tám mươi năm xưa. Hoàng Cầm làm thơ về Đu:

Thi đánh đu

Luồn tay ôm say giấc bay lay đỉnh núi
Tuột hàng khuy lơi yếm, tóc buông mành
Đùi chẩy búp dài thon nhún vội
Bàng hoàng tia chớp liệng ngang xanh

Đánh đu là trò chơi ngày Tết của dân quê. Không phải bất cứ lúc nào muốn người dân quê cũng có thể chơi trò đánh đu. Trò đánh đu chỉ được tổ chức vào những ngày Tết Nguyên Đán. Tôi không một lần được tận mắt nhìn thấy cây đu với người đánh đu, dù chỉ là nhìn thấy một lần. Tôi sinh trưởng ở thành phố, những ngày tôi còn nhỏ, trước năm 1945, mỗi năm tôi chỉ được về quê có một lần, chuyến về quê trong một ngày, sáng về làng, chiều trở ra tỉnh, thường là vào ngày Mồng Hai Tết, ngày thầy tôi về quê lễ gia tiên và thăm bà nội tôi. Ngày giỗ ông nội tôi được làm ở nhà tôi ở Hà Đông, bà nội tôi, các ông chú, bà cô, bà thím tôi từ làng quê tôi ở phủ Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh, sang tỉnh lỵ Hà Đông ăn giỗ. Những năm từ 1947 đến 1950 tôi sống ở đồng quê thì đang thời chiến tranh, tất cả những hội hè, đình đám ngày Tết đều không được tổ chức, nên tôi chỉ nghe nói đến chuyện ngày Tết đánh đu mà không một lần được thấy cây đu, thấy người đánh đu.

Tôi tưởng tượng cảnh đánh đu những ngày Tết xưa ở quê hương tôi qua những lời thơ được nói là của Nữ sĩ Hồ Xuân Hương:

Bốn cột khen ai khéo khéo trồng.
Người thì lên đánh, kẻ ngồi trông.
Trai co gối hạc khom khom cật,
Gái uốn lưng ong ngửa ngửa lòng.
Bốn mảnh quần hồng bay phấp phới,
Hai hàng chân ngọc ruỗi song song.
Chơi xuân có biết xuân chăng tá?
Cọc nhổ đi rồi, lỗ bỏ không.

Tôi thấy bài thơ Đánh Đu, không biết có phải của Hồ Xuân Hương làm hay do một người nào khác làm được người đời cho là của Hồ Xuân Hương, có chuyện cần nói. Đó là chuyện “…Bốn mảnh quần hồng bay phấp phới..” Quần đàn bà, con gái mới là “quần hồng“, quần của thanh niên không thể là “quần hồng“. Và con gái lên đu phải mặc quần, không thể mặc váy mà đánh đu như hình vẽ trong trang này. Gái mặc váy mà đánh đu thì gió nó thốc váy lên đến mặt.

Trò Đánh đu ngày xưa được ghi trong bài thơ:

Kià Hội Thăng Bình tiếng pháo reo,
Bao nhiêu cờ kéo với đèn treo.
Bà quan tênh nghếch xem bơi chải,
Thằng bé lom khom nghé hát chèo.
Cạây sức cây đu nhiều chị nhún,
Tham tiền cột mỡ lắm anh leo.
Khen ai khéo vẽ trò vui thế.
Vui thế bao nhiêu nhục bấy nhiêu!

Bit Mat Bat DeThơ Tam Nguyên Yên Đổ. Hội Thăng Bình đây là ngày Cát Tó Dzuy-dzê — 14 Juillet — ngày hội của dân Pháp. Bài thơ ra đời khoảng những năm 1910 của thế kỷ trước, thế kỷ 20 trần ai khoai củ. Không biết Ngày 14 Juillet ở xứ Nam Kỳ thuộc địa quang cảnh ra sao, bài thơ trên cho ta thấy chuyện các quan Đại Pháp ở xứ Bắc Kỳ bảo hộ cho tổ chức những trò vui để mừng ngày lễ lớn ấy của nước Pháp. Dường như từ năm 1935 những trò chơi Ngày Cát Tó Dzuy-dzê như Leo cột mỡ, Nhẩy bị, Bịt mắt bắt dê, Đánh đu, Bắt chạch.. vv.. không còn được tổ chức nữa. Năm 1956 người Pháp đi khỏi Đông Dương, từ đó Ngày 14 Juillet không còn trở lại với dân Việt. Sau gần một thế kỷ năm nào công chức, học sinh Việt Nam cũng được nghỉ Ngày 14 Juillet, từ năm 1956 dân Việt quên Ngày 14 Juillet. Dư ảnh, dư âm Ngày Lễ Lớn của cái nước một thời được dân Việt gọi là Mẫu Quốc chỉ còn lại trong những trang sách cũ, những bài thơ xưa như bài thơ trên đây của Tam Nguyên Yên Đổ.

Tieu Long NuĐánh đu không phải là trò chơi dân gian riêng của dân Việt. Đánh đu là trò chơi của dân Tầu, dân Việt bắt chước. Mời quí vị đọc đoạn truyện được trích trong KIM BÌNH MAI, tác phẩm tiểu thuyết của Trung Hoa, được viết trong thời gian trước sau năm 1600, trước tác phẩm tiểu thuyết HỒNG LÂU MỘNG khoảng một trăm năm. KIM BÌNH MAI bị coi là dâm thư mà cũng được coi là một trong những Tài Tử Thư của Trung Hoa. Vai chính của truyện là Tây Môn Khánh, Võ Tòng và Phan Kim Liên.

Đọc Kim Bình Mai tôi thấy bằng chứng trò chơi đánh đu là của người Tầu, đọc Hồng Lâu Mộng tôi thấy không phải chỉ có dân Việt Nam ở xứ Bắc kỳ có tục ăn trầu, nhiều nhân vật Hồng Lâu Mộng ăn trầu, mang túi trầu cau theo mình và mời nhau ăn trầu. Chuyện Hồng Lâu Mộng xẩy ra ở Bắc Kinh thời Thanh triều, khoảng những năm 1500. Như vậy việc nhuộm răng đen không phải vì việc ăn trầu, người Tầu cũng ăn trầu nhưng họ có nhuộm răng cho đen đâu.

KIM BÌNH MAI. Tác giả Tiếu Tiếu Sinh. Hồi 26.

Tiết hoa đăng đã qua, tiết thanh minh sắp tới, Tây Môn Khánh được bọn Ưng Bá Tước, Tôn Thiên Hoá rủ đi chơi. Trước đó Nguyệt Nương đã cho dựng một cây đu tại hoa viên để những lúc Tây Môn Khánh không có nhà thì cùng đám tiểu thiếp ra đu chơi nhân tiết xuân ấm áp. Hôm ấy Tây Môn Khánh đi khỏi nhà thì Nguyệt Nương cùng đám tiểu thiếp kéo nhau ra hoa viên. Nguyệt Nương và Ngọc Lâu lên đu một hồi rồi bảo Kiều Nhi và Kim Liên lên đu. Kiều Nhi từ chối, nói là trong người không khoẻ. Nguyệt Nương lại bảo Bình Nhi và Kim Liên lên đu. Ngọc Lâu nói:

– Để tôi cùng lên cho vui.

Ba người leo lên cây đu, Nguyệt Nương sai Xuân Mai và Huệ Liên đẩy vài cái cho có đà. Kim Liên vui thích cười khanh khách. Nguyệt Nương nói:

– Đừng cười vội, lát nữa đu bổng, chóng mặt, chưa biết rơi vào nơi nào, lúc đó tha hồ mà cười.

Kim Liên vẫn cười mà nhún nhẩy lấy đà. Không ngờ miếng gỗ dưới chân quá trơn, Kim Liên lại đi giày cao, nên truợt chân ngã xuống, may là còn nắm chắc được cái dây. Mọi người hoảng hốt kìm đu lại. Ngọc Lâu nói:

– May quá, chưa việc gì.

Nguyệt Nương nói:

– Tôi đã nói mà, đang đu mà cười là không được. Phàm đánh đu không bao giờ được cười, cười thì hai chân mình mềm đi, rất dễ trượt chân. Hồi tôi còn con gái ở nhà, vườn nhà bên cạnh của Chu đại gia có một cây đu như thế này. Hôm đó vào tiết tháng ba, Chu tiểu thư rủ tôi cùng vài người bạn gái tới đu chơi. Chu tiểu thư đứng trên cây đu mà cười khanh khách rồi trượt chân mà ngã ngồi xuống thanh gỗ dưới chân, hai chân xoạc ra hai bên. Về sau, Chu tiểu thư lấy chồng, bị chồng chê không còn là con gái, sống không nổi ở nhà chồng phải trở về nhà cha mẹ. Đấy đánh đu mà cười nguy hiểm như thế đó. Cho nên mấy người có đánh đu thì kỵ nhất là cười.

Cuộc đánh đu đang vui, Trần Kính Tế vào vườn, cười nói:

– Đánh đu vui quá nhỉ..!

Nguyệt Nương nói:

– Hiền tế đến thật đúng lúc. Mấy đưá a hoàn yếu sức lắm, hiền tế lại đẩy cho hai nương nương đi.

Kính Tế cởi áo ngoài, bước tới cây đu, kéo nhẹ ống quần Kim Liên mà nói:

– Nương nương đứng cho vững, tôi đẩy nhé.

Đoạn lấy hết sức mà đẩy, bàn đu bay bổng lên, Bình Nhi sợ, kêu:

– Cao quá rồi, đừng đẩy nữa, tôi sợ lắm.

Kính Tế đứng dưới ngửa mặt lên, những ống quần rộng của Kim Liên và Bình Nhi bay phấp phới, để lộ những bắp chân trắng nõn…

Ngưng trích KIM BÌNH MAI.

Tôi định trích những đoạn hấp dẫn nhất của Truyện KIM BÌNH Mai, đăng trên SàiGòn Nhỏ, với lời bàn loạn của tôi. Không biết quí vị độc giả có ai thích đọc không?

Advertisements

One Response

  1. Mua` Xuân Kỹ Sửu , kính tăng CTHD lời nhạc Anh Cho Em Mùa Xuân, nhạc Nguyễn Hiền, thơ Kim Tuận, cũa Saigon 50 năm trước Mời CTHD bàn loạn cái đu cho xuân thêm một chút mùi xuân cũa thi ca Hồ Xuân Hương.

    Anh cho em mùa xuân. Nụ hoa vàng mới nở,
    Chiều đông nào nhung nhớ
    Đường lao xao lá đầy. Chân bước mòn vĩa phố,
    Mắt buồn vịn ngọn cây

    Anh cho em mùa xuân. Mùa xuân này tất cả,
    Lộc non vừa trẩy lá
    Lời thơ thương cõi đời. Bầy chim lùa vạt nắng
    Trong khói chiều chơi vơi.

    Đất mẹ gầy cỏ lúa. Dồng ta xanh mấy mùa
    Ngoài đê diều căng gió, thoảng câu hò đôi lứa…
    Trong xóm vang chuông chùa, trăng sáng soi liếp dừa
    Con sông dài mấy nhánh, cát trắng bờ quê xưa

    Anh cho em mùa xuân, trẻ nô đùa khắp trời
    Niềm yêu đời phơi phới
    Bàn tay thơm sữa ngọt, giải đất hiền chim hót,
    mái nhà xinh kề nhau…

    Anh cho em mùa xuân, đường hoa vào phố nhỏ,
    nhạc chan hòa đây đó
    Tình yêu non nước này, bài thơ còn xao xuyến
    rung nắng vàng ban mai

    Anh cho em mùa xuân
    Nhạc thơ tràn muôn lối…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: