• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

Về Kinh Bắc

Trinh Cong SonTrịnh Công Sơn. Bùi Xuân Phái vẽ.

Đây là bức tranh Trịnh Công Sơn nhờ họa sĩ Bùi Xuân Phái vẽ cho, Trịnh Công Sơn hứa khi trở về Sài Gòn sẽ gửi ra tặng BX Phái một hộp sơn. BX Phái ,vẽ tặng nhạc sĩ họ Trịnh một bức chân dung sơn dầu. Sau đó, một thời gian khá lâu, họa sĩ chờ đợi mãi vẫn chưa nhận được hộp sơn mà nhạc sĩ đã hứa, thay vì hộp sơn họa sĩ lại nhận được một thư của Trịnh Công Sơn, trong thư có đoạn viết: “Ngày nào Sơn cũng nhớ anh”. Họa sĩ Bùi Xuân Phái, vốn có tiếng là một người hóm hỉnh, trong thư phúc đáp ông nhắc khéo:

“Ngày nào tôi cũng nhớ Sơn (oil)”.

——————–

Rừng Phong, Ngày 5 Tháng Hai Năm Kỷ Sửu — Ngày 1 Tháng Ba Tây 2009.

Trên Net, một bài viết về Hoạ sĩ Bùi Xuân Phái, Hà Nội, có dzính đến tập Thơ “Về Kinh Bắc” của Thi sĩ Hoàng Cầm, làm tôi viết bài này.

Trích trên Net:

Năm 1982, Bùi Xuân Phái vấp phải một “tai nạn” nghề nghiệp. Đó là vụ bản thảo tập Thơ “Về Kinh Bắc“, chép tay, của Hoàng Cầm. Khi đó, ông Trần Thiếu Bảo, Giám đốc Nhà Xuất bản Minh Đức, người đã bị xử mười năm tù trong vụ Nhân Văn Giai Phẩm, cầm tập thơ Về Kinh Bắc của Hoàng Cầm đến nhờ Bùi Xuân Phái vẽ phụ bản. Họa sĩ nhận lời, ông vẽ được 6 bức. Đến hẹn, ông Thiếu Bảo đến lấy tranh và tập thơ. Vài hôm sau xảy ra vụ nhà thơ Hoàng Hưng bị bắt. Nghe nói khi đó Nhà thơ Hoàng Cầm muốn đưa tập Thơ Về Kinh Bắc ra nước ngoài. Nhà thơ Hoàng Hưng cầm bản Về Kinh Bắc trên đường đi đến chỗ hẹn với một Việt Kiều, nhờ ông này mang tập thơ sang Pháp, thì bị công an theo dõi bắt với tập thơ. Hoàng Hưng bị kết tội “lưu truyền văn hoá phẩm phản động“, bị cho đi tập trung cải tạo — tù khổ sai – 39 tháng. Bản Về Kinh Bắc viết tay cùng 6 tranh phụ bản của Bùi Xuân Phái bị công an tịch thu. Rất may sau đó người ta đã không động đến Bùi Xuân Phái, tuy nhiên ông cũng phải sống trong ưu phiền và lo sợ mất một thời gian.

Bui Xuan PhaiTheo Hoàng Cầm tâm sự thì “Về Kinh Bắc” là tập thơ “cột sống” của đời ông. Nó là chất kết đọng tinh túy của Văn hóa Quan họ – Kinh Bắc, nó cũng là tinh túy của “Văn hóa gốc Việt”. “Về Kinh Bắc” đã làm cho Hoàng Cầm và Hoàng Hưng bị bắt, bị tù. Hoàng Cầm bị tù vì làm Thơ, Hoàng Hưng bị tù vì mang tập Thơ đi đưa cho một Việt Kiều để đem lén sang Pháp.

Nhà thơ Hoàng Cầm nói: “Nếu không có bạn hữu, không có một công chúng quí trọng thơ ca như ở nước ta, chắc tôi đã chết lâu rồi. Tôi còn sống, còn làm thơ, còn viết văn được là nhờ ơn của tất cả các bạn.”

Trong vụ Thơ “Về Kinh Bắc“, nhà thơ Hoàng Cầm bị bắt giam 18 tháng ở Hỏa Lò, Hà Nội, Hoàng Hưng — chỉ cầm tập Thơ đi nhờ mang ra nước ngoài – tù 39 tháng, nhiều năm tù khổ sai, tù nặng hơn tác giả Về Kinh Bắc.

HOÀNG CẦM nói về VỀ KINH BẮC

Về Kinh Bắc ra đời trong một hoàn cảnh rất đặc biệt. Vào những năm 1957, 1858, bốn anh em chúng tôi, Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt, Đặng Đình Hưng, sau khi đi lao động cải tạo về, vẫn nằm trong tình trạng bị kiểm soát chặt chẽ. Nói cho đúng thì riêng tôi không phải đi lao động, không biết vì lý do gì mà những nơi Hội Nhà Văn liên hệ để đưa tôi đến lao động đều không nơi nào chịu nhận, thế là tôi thoát, trong khi Lê Đạt thì đi Phú Thọ, Trần Dần đi Thái Nguyên. Và nói về sự kiểm soát thì tôi cũng được thoải mái hơn hai anh ấy. Tôi cứ việc ở nhà trong khi Lê Đạt và Trần Dần thì buổi sáng phải đến ngồi ở Hội Nhà Văn. Chỉ uống nước chè, hút thuốc lào, tán chuyện, cười nói, nhưng vẫn phải đến. Việc xuất bản tác phẩm thì dứt khoát là không được. Trong tình cảnh ấy, tôi đề xướng với các bạn: lúc này chính là lúc bọn mình phải để tâm vào việc phá ra về thi pháp, phải phá ra khỏi kiểu thơ Tố Hữu, hay nói rộng ra là kiểu thơ cũ mà mình đã chán ngấy. Thế là bốn anh em thống nhất về đường lối sáng tác. Từ đấy hai anh Trần Dần, Lê Đạt ở Hội Nhà Văn sáng sáng chỉ tán chuyện một lúc rồi mỗi người yên lặng cắm cúi viết lách. Trần Dần viết Cổng Tỉnh dựa vào những kỷ niệm thời thanh niên ở Nam Định. Lê Đạt thì những kỷ niệm ở Yên Bái, nơi thân phụ của anh làm xếp ga, cho anh loạt thơ Bóng Chữ. Đặng Đình Hưng, với sự “đỡ đầu”, dùng đúng từ anh nói, của Trần Dần, cũng viết được một số bài thơ mới hẳn, lâu lâu anh lại đến khoe, rất hào hứng. Tôi rất thích những bài thơ ấy của Hưng, và học tập được khá nhiều ở tinh thần tìm cái mới của anh.

Hoang CamRiêng tôi, như đã nhiều lần tự bạch, tôi viết Về Kinh Bắc hoàn toàn nhờ chìm đắm vào những kỷ niệm thời thơ ấu. Tôi luôn nghĩ rằng: với bất cứ thi sĩ nào, thời kỳ từ 5 đến 15 tuổi là thời kỳ quyết định hơi Thơ, cốt cách Thơ của cả đời anh ta. Từ năm 4 tuổi đến 14 tuổi, lúc đỗ certificat, tôi sống ở một phố nhỏ trên đường Quốc lộ 1, cách thị xã Bắc Giang 6 km. Một con phố đìu hiu, lèo tèo vài hàng quán, ông thân sinh tôi mở hàng thuốc Bắc, mẹ tôi có gánh hàng xén. Cái phố ấy tuy ở trong tỉnh lỵ nhưng vẫn có cảnh sắc nông thôn với rặng tre, cây đa, con đường đất nhỏ, lại có tí văn minh với cảnh ô tô, tàu hoả; tôi hay ra nhà ga xem khách lên, khách xuống, tàu đến tàu đi. Những đêm trăng cô hàng xóm thích hát xướng tập họp bọn trẻ trong phố ra giữa đường hoặc cái bãi rộng sau nhà ga hát trống quân, cò lả…

Có lẽ vì thế mà toàn bộ tập Về Kinh Bắc chìm trong cái buồn hoài vọng quê hương, bài nào, câu nào cũng buồn. Hồi trong Hoả Lò, bị buộc phải viết kiểm điểm về tập thơ này, tôi dễ dàng nhận là tập thơ buồn quá. Nguyên cái buồn ấy hình như đã là chống lại đường lối văn nghệ của Đảng rồi, vì Đảng yêu cầu văn nghệ phải phấn khởi tươi vui. Nhưng ngoài cái đó ra, tôi còn phải nhắm mắt tự nhận tội với những từ nặng nhất như “phản động, chống Đảng“. Có điều tôi viết rất khéo sao cho nếu bản kiểm điểm sau này được công bố thì bạn hữu và công chúng sẽ thấy đó là sự nhận tội không tự nguyện, nhận mà là không nhận. Thí dụ như tôi dẫn chứng câu thơ “Tướng sĩ đỏ đen chui sấp ngửa” là “rủa Đảng“, bài thơ “Lá Diêu Bông” và một số bài khác là mang tính chất tư sản, than thở số phận con người, qua đó thấy cuộc sống thất vọng quá, buồn quá, những ước nguyện đẹp nhất đều không thực hiện được.

Sau khi tôi ra tù, không ít bạn trách tôi vì sao lại nhận tội như thế? Có phải là hèn quá chăng? Nhưng thực tế hoàn cảnh tôi trong tù rất khốn đốn, sau ba tháng là sức khoẻ suy sụp, nếu kéo dài thêm hai tháng nữa thì có thể chết trong tù. Vì vậy, trước sức ép ngày đêm của những người công an thụ lý và những hứa hẹn của họ, tôi suy nghĩ: phải giữ cái mạng sống của mình cái đã, phải tồn tại, phải sống, còn tác phẩm của mình chẳng đi đâu mà mất, nó còn hay không là do nó, nó có giá trị thì nó sẽ tồn tại. Cho nên tôi quyết định nhận tội. Khi tôi viết xong bản kiểm điểm, dài 6 trang giấy, anh công an thụ lý tên N. đọc ngay, và bảo “Tốt quá rồi!”. Hôm sau, anh đem đến một cái cassette mới toanh, bảo tôi tự đọc bản kiểm điểm thu tiếng vào máy. Anh cẩn thận dặn tôi phải đọc hết sức tự nhiên, không phải như người bị ép buộc hoặc như đọc dicté. Là một diễn viên Kịch, tôi thừa sức để “diễn” theo đúng ý anh. Tôi muốn tỏ ra hết sức ngoan ngoãn, cốt để được tha về. Tôi vừa đọc xong, anh ta chồm dậy, bắt tay tôi rối rít và nói cảm ơn, cảm ơn hai lần liền, sau đó anh cho người đi mua phở cho tôi ăn. Anh còn tuyên bố: “Chúng tôi sẽ đề nghị để Tết này anh được về”. Tôi mừng quá, viết thư về cho bà Yến, báo tin vui. Thế là suốt những ngày gần Tết năm ấy tôi cứ khấp khởi đợi chờ. Sau này tôi biết bà Yến nhà tôi cũng trong tâm trạng ấy. Sáng 30 Tết bà bắt anh con rể mang xe đến chờ đón tôi ở cổng Hoả Lò suốt từ sáng tới tối. Nhưng tôi không được thả như lời hứa của anh công an thẩm vấn mà ngày Mồng 4 Tết tôi bị chuyển tới “Xà-lim Bộ”, và tiếp tục bị giam ở Hỏa Lò, tổng cộng là 18 tháng.

Vì sao lại có chuyện thay đổi như thế? Có phải anh công an tên N. đã nói lừa tôi cốt để tôi nhận tội cho được việc của anh ta? Tôi cũng không rõ sự thực thế nào, cho đến một hôm sau khi ra tù, tôi tình cờ gặp một anh công an thụ lý khác, xin phép không nêu tên, ở quán Bia Hội Liên Hiệp Văn Học Nghệ Thuật, đường Trần Hưng Đạo, Hà Nội. Gặp tôi, anh mừng lắm, anh mời tôi uống bia và tâm sự. Anh nói anh đã ra khỏi ngành, anh kể cho tôi một chuyện khá bất ngờ. Chuyện đại ý như sau: Sau khi tôi nhận tội, công an đã định cho tôi về thật. Nhưng trong thời gian chờ đợi giải quyết, thì một hôm ông Lê Đức Thọ, gọi công an lên hỏi về vụ Hoàng Cầm ra sao rồi, và nói cho biết rằng có một số ông trí thức Pháp, những người quen biết nhiều với ông, đã giúp đỡ ông và đoàn đại biểu Việt Nam ở Hội nghị Paris, vừa gửi thư cho ông yêu cầu nếu xét Hoàng Cầm không có tội trạng gì cụ thể thì hãy thả ngay nhà thơ ra. Ông còn nhắc nhở: “Các cậu xem thế nào thì giải quyết đi, không có thì mang tiếng lắm”. Sự việc trên được công an báo cáo với Tố Hữu. Ông — Tố Hữu — lập tức hạ lệnh:

– Ngoại quốc can thiệp hả? Đã thế thì cho ở thêm một năm nữa!

Thái độ cứng rắn đến nghiệt ngã của Tố Hữu với riêng tôi cũng như với các anh em Nhân văn – Giai phẩm rất nhất quán. Ngay cả đối với những sáng tác mà anh em chúng tôi tìm lối mới viết ra vào cuối những năm 1950, ông cũng rất ghét, mặc dù không biết ông có đọc hay không. Đây là lần đầu tiên tôi nói rõ một số chuyện liên quan đến Về Kinh Bắc, nói ra để khép lại những cái đau buồn ấu trĩ của một thời. Bây giờ, tôi xin các bạn thưởng thức nó vượt qua mọi bối cảnh chính trị xã hội, thưởng thức nó như một tác phẩm nghệ thuật mà đến hôm nay tôi vẫn thấy hài lòng.

Về Kinh Bắc. Hoàng Cầm. Trích:

Dâng hương hồn mẹ

Ta con chim cu về gù dặng tre
đưa nắng ấu thơ về sân đất trắng
đưa mây lành những phương trời lạ
về tụ nóc cây rơm
Ta ru em
lớn lên em đừng tìm Mẹ phía cơn mưa

Khấn nguyện

Bưởi Nga My
sao mẹ bắt đèo bòng

Đêm Thổ

Cúi lạy Mẹ con trở về Kinh Bắc
Chiều xưa giẻ quạt voi lồng
Thân cau cụt vẫy đuôi mèo trắng mốc
Chuồn chuồn khiêng nắng sang sông

Luân hồi

Con đấy ư
con đã về Kinh Bắc
Những cỏ Bồng Thi
với dế đầu si
Những lá Diêu Bông
với đôi xe hồng
luân lưu thụ thai qua chín đời
đằng đẵng
đến khi con lọt lòng

Cây đu đủ sau nhà vừa bấm ngọn
đội mũ niêu đen
đi trong đêm mưa dầm
Mẹ đau trở dạ

Sinh con ra
Tiếng tù và xé canh ba
báo hiệu cơn giông nín lặng
Trống liên hồi ra đi
ngăn trận bão bao la
trong giọt lệ cuối hàng mi

Con đấy ư
mười ngày không khóc
mười thày lang dờ dẫm
ven giường ẩm ướt
mười đêm
Tiếng trống chèo vuốt ngực Châu Long
Bước “sắp qua cầu” nghẹn tiếng

Tôi, CTHĐ, “mê” Thơ Hoàng Cầm từ năm tôi mười ba, mười bốn tuổi. Tôi đã viết chuyện ấy nhiều lần. Mấy lời Thơ Hoàng Cầm đến với tôi 60 năm xưa ấy, ở trong tim tôi qua 60 năm, cho đến bây giờ:

Tôi nhớ Em, đôi mắt trong như ngọc
Đã mờ phai sương khói những thu xưa.
Thưở ấy mùa trăng ghen mái tóc
Tôi về say đổ nắng trai tơ.
Nắng nghiêng Thơ rót tình phong nhụy,
Hoa khép sầu miên gọi chẳng thưa.

Thơ Hoàng Cầm trong Kịch Kiều LoanNgười Điên.

Thơ Hoàng Cầm không đúng như thế, tôi nhớ và làm thêm. Trong những năm 1981, 1982, tôi không nhớ đúng năm nào, tôi viết bài “Trường Hợp Hoàng Cầm” gửi sang Pháp, Mỹ. Trong bài tôi viết về ba bài thơ của Hoàng Cầm:

Cây Tam Cúc, tôi phân tích và kết luận: “Thi sĩ muốn nói khi thành công, thằng có súng là thằng có quyền nhận hết công lao là của nó”

Quan Đốc Đồng áo đen, nẹp đỏ
Thả Tịnh vàng cưới chị võng mây trôi.
Em đứng nhìn theo, em gọi đôi.

Vào Vườn Ổi: Quả ổi hái được thì còn xanh, chát, chưa ăn được, những quả ở lưng cây hái được thì bị sâu ăn — tượng trưng những lạc thú tư sản thối nát — những quả chín trên cao kia — lạc thú cộng sản cao đẹp — thì ngoài tầm tay với của chị. Người sống trong chế độ XHCN không được hưởng một lạc thú nào cả.

Lá Diêu Bông. Nghệ sĩ sáng tác để phục vụ Đảng, nhưng tác phẩm nào cũng bị Đảng chê chưa đúng yêu cầu, khi Đảng nhận tác phẩm đúng thì thời gian để tác phẩm có ích đã qua rồi.

Năm 1988, khi tôi bị đưa ra xử ở Toà án Sài Gòn, cáo trạng của tôi ghi tội: Viết gửi ra nước ngoài những bài “Trường Hợp Hoàng Cầm, Trường hợp Dương Quỳnh Hoa,” và bài “Tiền trao, cháo múc.”

Năm 2000, đọc Về Kinh Bắc của Hoàng Cầm, tôi thấy nó là một tập toàn những bài Thơ Tình lem nhem, lảm nhảm, tủn mủn. Về Kinh Bắc không có qua một nửa dòng chính chị, chính em. Việc bọn Bắc Cộng chặn bắt tập Thơ, bỏ tù người làm Thơ, chỉ nói lên cái chuyện người thế giới biết từ lâu: “Bọn Cộng sản sợ cả cái bóng của chính nó.”

Về Kinh Bắc đánh dấu quá trình xuống dốc, sự khô cạn tình ý của Thơ Hoàng Cầm. Loại Thơ mà Hoàng Cầm, Lê Đạt khoe là Mới không có gì Mới cả. Thời nào, ở đâu cũng có những người muốn làm Thơ nhưng bị tắc tị cả Tình, Ý đến Thể Thơ, họ rị mọ làm loại Thơ Bọ Hung Bọ Xít và tự khoe họ làm Thơ Xung Phá.

Nhưng đó là một đề tài khác.

Đến đây tạm chấm dzứt Chương Trình Văn Nghệ Tạp Lục của Ban Tùm Lum!

Advertisements

3 Responses

  1. Hoàng Lão Công Tử mà cũng viết: “Về Kinh Bắc đánh dấu “quá trình” xuống dốc” thì Việt Cộng thấy là những năm bọn chúng giam giữ Hoàng Lão Công Tử quả là đúng.

  2. Từ lâu tôi vẫn cho là nhiều thằng cộng sản chúng nó chẳng có “lý tưởng cách mạng” khỉ mốc gì cả. Chỉ là do ghen tị nhỏ nhen bậy bạ rồi sinh lòng hận thù, đấu tố, chém giết… “Đấu tranh giai cấp” chỉ là cái cớ chứ chúng nó có quan tâm gì đến người dân.

    Như thằng Tố Hữu trù dập Hoàng Cầm, bắt ở tù thêm một năm khơi khơi, khỏi cần án tòa. Thấy người ta làm thơ hay hơn nó, có người ở ngoại quốc quan tâm hỏi đến… thì nó ghen tức chứ có gì đâu. Thơ của nó sau này chỉ làng nhàng được mấy câu cỡ:

    “Thương biết mấy khi nghe con tập nói. Tiếng đầu lòng con gọi Sít-ta-lin… Thương cha thương mẹ thương chồng. Thương mình thương một thương Ông thương mười.”

    Vừa sến, vừa cải lương, chẳng ra làm sao cả! Mà có được thằng Sít-ta-lin khen cho câu nào không?

    Nhưng phải công nhận Tố Hữu nâng bi thuộc hàng cao thủ, không hề biết ngượng. Tổ tiên, ông bà, cha mẹ nó đọc được mấy câu thơ trên chắc cũng phải buồn lắm.

    Rồi nó cũng đã chết, đề lại cái tiếng tăm cóc nhái cho đời nguyền rủa. Nên nghĩ cho cùng thì thằng Tố Hữu còn đáng thương hơn Hoàng Cầm nhiều, các ông các bà ạ.

  3. Mời CTHD vào trang mạng : http://www.flickr.com/photos/9854423@N08/show
    đễ xem hình ảnh Vũng Tàu và Saigon trước khi bọn dép sâu dẫm nát quê hương yêu qúi cuã người Viet tự do

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: