• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

Văn Chương Hạ Giới …

Hemingway

Bản quảng cáo của Nhà Bauman chuyên bán những sách quí, hiếm — Bauman Rare Books — đăng:

Ernest Hemingway
A Farewell to Arms
1929. First Edition, inscribed and signed by Hemingway. $22,000.

Hai mươi hai ngàn đô-la Mỹ giá quyển tiểu thuyết A Farewell to Arms của Ernest Hemingway, ấn bản thứ nhất in năm 1929, có chữ viết và chữ ký của Hemingway.

Ernest Hemingway và John Steinbeck là hai tiểu thuyết gia Mỹ được nhiều người đọc Việt Nam ái mộ, có nhiều tác phẩm được dịch ra tiếng Việt. A Farewell to Arms, tên Pháp L’Adieu aux Armes, tên Việt Giã Từ Vũ Khí. Những năm 1960-1970 Giã Từ Vũ Khí được giới ký giả-văn nghệ sĩ Sài Gòn dùng như một thành ngữ chỉ việc người đã chết: “.. Giã từ vũ khí rồi..” là “Chết rồi, đi tầu suốt, về quê rồi…vv.”

Bản quảng cáo của Nhà Bauman còn có tác phẩm của John Steinbeck: The Grapes of WrathLes Raisins de la Colère, Những Chùm Nho Phẫn Hận — ấn bản thứ nhất năm 1939, không có chữ ký của tác giả, giá 4,800 đô, Tropic of Capricorn của Henry Miller, ấn bản thứ nhất năm 1939, có chữ viết và hai lần tác giả ký trên sách, giá 5,800 đô, The Godfather — Bố Già — của Mario Puzo, ấn bản thứ nhất năm 1969, có chữ ký của tác giả, giá 6,000 đô.

A Farewell to Arms cao giá nhất trong bản những sách quí hiếm được nhà Baunam quảng cáo Tháng 12, 2000. Năm 1929, khi tác phẩm được ấn hành lần thứ nhất, giá mỗi quyển chỉ là 25 cents. Đô la Mỹ cũng bị nạn lạm phát không khác gì tất cả những thứ tiền tệ được con người bày ra trong thiên hạ; năm 1960 một quyển tiểu thuyết Mỹ bìa mỏng — paperback — giá 75 cents; năm xưa ấy giá tiền Việt quyển tiểu thuyết Mỹ 75 cents, bán ở nhà Bookstore trong Hành lang Eden, Sài Gòn là 15 đồng bạc VN: Việt Nam Cộng Hoà — năm nay — 2000 — giá mỗi quyển tương tự là 7 đô 50 cents, khoảng 100.000 đồng tiền Hồ thổ tả.

James JoyceCũng trên báo Mỹ Tháng 12 – 2000, đăng tin Nhà Christie ở NewYork đưa ra bán đấu giá tập bản thảo viết tay của James Joyce. Tập bản thảo, chỉ có 27 trang giấy khổ lớn 16×12 inches, là một chương trong tác phẩm Ulysses xuất bản năm 1922 của James Joyce. Tôi đọc Ulysse lần đầu năm 1960, vốn liếng Anh ngữ ít ỏi của tôi không cho tôi hiểu cốt truyện Ulysse — đọc kỹ mà không hiểu tác giả viết gì — văn James Joyce khó đọc quá. Năm 1970 tôi ở trong căn nhà cạnh nhà của Duy Sinh đường Hồ biểu Chánh. Có lần anh Nguyễn Đức Quỳnh đến chơi nhà Duy Sinh, anh nói nghe tiếng máy chữ của tôi anh rất cảm khái — năm ấy tôi viết bằng máy đánh chữ, tiếng gõ lách tách nghe vui tai của máy vẳng sang nhà Duy Sinh làm anh Quỳnh biết tôi đang viết — một trong những lời anh khuyên tôi là: “Nên đọc James Joyce..”

Tuy không đọc được James Joyce tôi vẫn giữ kỹ quyển The Portable James Joyce như một quyển sách quý của tôi, năm 1970, nghe lời anh Quỳnh, tôi đọc James Joyce lần thứ hai, lần này tôi cũng vẫn không hiểu, đành chịu. Năm 1974, giữ việc biên tập Tạp Chí Triển Vọng của Sở Thông Tin Hoa Kỳ, gặp một người viết tiểu thuyết trẻ của Mỹ được USIS mời sang thăm Việt Nam, tôi nói với ông tôi không đọc được James Joyce dù tôi rất muốn và dù tôi đã cố gắng đọc đến hai lần, nhà văn Mỹ trẻ nói “không có gì lạ, ngay cả đến người Mỹ cũng không đọc nổi James Joyce;” nói rõ hơn nhiều người Mỹ cũng không hiểu, không biết James Joyce viết gì.

Năm 1916 James Joyce và Erza Pound sống ở Paris. Erza Pound nói cho Luật sư John Quinn, một người ái mộ văn chương, biết về tài năng của Joyce, và về tình trạng túng quẫn tiền bạc của Joyce, Quinn gửi tiền cho Joyce sống và viết. Để đáp lại Joyce gửi tặng Quinn bản thảo viết tay tác phẩm Ulysse của mình khi tác phẩm hoàn thành. Bản thảo này sau đó được cho đánh máy rồi gửi đến các tạp chí và nhà xuất bản, Luật sư Quinn chỉ giữ lại trương Circe, 27 trang viết tay của James Joyce làm kỷ niệm. Tập bản thảo 27 trang được cất trong một cái hộp gỗ và bị bỏ quên trong 80 năm. Năm nay một người cháu của Luật sư Quinn tìm thấy tập bản thảo trong kho sách cũ của ông chú, bản thảo được đưa cho Nhà Christie bán đấu giá. Luật sư John Quinn qua đời năm 1924, James Joyce tạ thế năm 1941.

Ngày 27 Tháng 12, 2000, tập bản thảo Circe, 27 trang viết tay của James Joyce được Thư Viện Quốc Gia Ái-nhĩ-lan ở Dublin mua với giá 1,546,000 Mỹ kim. James Joyce là dân Ái-nhĩ-lan, ra đời ở thành phố Dublin, nhưng ông sống và viết, và chết ở Paris. Lúc còn sống nhà văn bị người đời coi thường — thành phố ông sinh trưởng không xô đuổi ông nhưng cũng không yêu mến, kính trọng ông, dân Dublin còn xấu hổ vì James Joyce, những văn phẩm của ông những năm đầu bị coi là đồi trụy, khiêu dâm, bị cấm phổ biến ở nhiều nơi.

Một vụ án văn chương điển hình: năm 1918 truyện Ulysses được đăng tải nhiều kỳ trên tờ Tạp Chí Văn Học The Little Review do hai nữ văn sĩ Margaret Andersen, Jane Heap chủ trương ở NewYork. Năm 1920 Tổ Chức Phòng Ngừa Tội Lỗi NewYorkThe NewYork Society for The Prevention of Vice — kiện Tạp Chí The Little Revue về tội “phổ biến những bài viết tục tĩu,” — những bài viết tục tĩu đây là tiểu thuyết Ulysses của James Joyce. Tòa xử Tạp chí The Little Review phải ngừng đăng truyện Ulysses, những người chủ trương biên tập Tạp chí bị coi là có tội, bị phạt tiền.

Năm 1989 tôi ở Trại Lao Động Cải Tạo Z 30 A, viết đúng là Trại Tù Khổ Sai Cộng Sản, con tôi lên trại thăm tôi, đem cho tôi quyển Thơ của Đại Học Oxford, tuyển tập Thơ hơn một ngàn bài. Năm 1960 tôi mượn quyển Thơ Oxford này của Thư Viện Tòa Đại Sứ Anh, mượn rồi lấy luôn, không trả. Đêm, tôi nằm trong mùng phỏng dịch những bài thơ tiếng Anh tôi cảm khái, tôi xúc động, tôi thấy hay ra thơ Việt, trong số có bài thơ của James Joyce:

CHAMBER MUSIC

Gentle lady do not sing
Sad songs about the end of Love.
Lay aside sadness and sing
How Love that passes is enough.

Sing about the long deep sleep
Of Love that are dead and how
In the grave all Love shall sleep
Love is aweary now.

NHẠC TRẦM

Nàng ơi.. Đừng hát một mình
Bài ca sầu những cuộc tình dở dang.
Thôi buồn hãy hát theo đàn
Tình Yêu như ngọc, như vàng cho nhau…

Trong bóng đêm sâu
Những người yêu ngủ giấc sầu ngàn năm,
Trong lòng mộ tối Tình nằm
Bây giờ chắc mệt như tằm rũ tơ.

Tôi cảm khái vì bài Thơ Chamber Music của James Joyce. Trong khoảng 50 bài Thơ Anh Mỹ tôi dịch, tôi phóng tác sang Thơ Việt năm 1989 khi tôi sống ở Trại Tù Khổ Sai Z 30 A tôi thích nhất, tôi thấy hay nhất là bài Chamber Music. Đây là bài Thơ tôi thích thứ hai:

When You are old
Thi sĩ William Butler Yeast

When You are old and gray and full of sleep,
And nodding by the fire, take down this book,
And slowly read, and dream of the soft look,
Your eyes had once, and of theirs shadow seep.

How many loved your moments of glad grace,
And loved your beauty with love false or true;
But one man loved the pilgrim’ soul in You,
And loved the sorrows of your changing face.

And bending down beside the glowing bars,
Murmur, a little sadly, how Love fled!
And pace upon the mountains overhead,
And hid his face amid a crown of stars.

Khi Em già

Khi Em già uá, Em sầu rũ
Ngồi bên đèn đọc lại thư tình.
Em sẽ mơ về năm tháng cũ,
Ngày môi Em thắm, tóc Em xanh.

Biết bao nhiêu kẻ đã yêu Em,
Những chiều Em đẹp, tối Em duyên.
Chỉ có một người trong tất cả
Yêu hồn Em nặng những ưu phiền!

Người ấy nghiêng mình trên ánh lửa
Yêu nét buồn trên mặt sầu miên.
Tình đi, nuối tiếc, người than thở
Rồi núi cao người nhẹ bước lên
Đỉnh núi sương mù, người lệ rỏ
Trong chuỗi sao mờ dấu mặt tên.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Chắc sẽ có một ngày quí bạn có dịp đọc tất cả 50 bài Thơ Dịch, Thơ Phóng Tác của tôi. Nay tôi trở lại với đề tài “Văn Chương Hạ Giới.”

Văn Chương Hạ Giới” ở Âu Mỹ — nhất là ở Mỹ Quốc — đắt hơn Vàng. Nghe nói những năm 1930-1940 người Mỹ tính ra có những bản truyện của Nhà Văn Ernest Hemingway được nhà báo, nhà xuất bản, trả đến 5 đô-la 1 chữ. 5 đô Mỹ năm 1940 trị giá bằng 50 đô Mỹ năm 2000. Như trường hợp Nhà Văn Vladimir Nabokov, tác giả tiểu thuyết Lolita, trở thành triệu phú khi tiểu thuyết Lolita bán đến 50 triệu bản — 50 triệu, không phải 5 triệu — trên toàn thế giới. Chỉ cần 5 triệu bản Lolita bán được ở Hoa Kỳ, mỗi quyển tác giả chỉ được chi 1 đô-la, ông cũng có 5 triệu đô, sống ung dung mãn đời mà không cần phải làm việc kiếm tiền.

Tan DaLolita được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới. Riêng Quốc Gia Việt Nam Cộng Hoà, viết rõ, gọn, dễ hiểu là riêng Sài Gòn không dịch Lolita sang tiếng Việt. Một trong những nguyên nhân làm thị trường tiểu thuyết dịch Sài Gòn không có Lolita là vì tiểu thuyết Lolita được đời hoan nghênh lên đỉnh cao nhất vào những năm 1955-1960, cùng thời ấy chính phủ Ngô Đình Diệm Quốc Gia Việt Nam Cộng Hòa thi hành “quốc sách Cách Mạng Quốc Gia, lành mạnh hoá xã hội”, triệt để bài trừ, ngăn cấm những cái gọi là “văn hoá đồi trụy.” Hai tiểu thuyết Tình mang tiếng porno: khiêu dâm là Lady Chatterley’s LoverLolita không được phép nhập vào Sài Gòn, nói gì đến chuyện được dịch ra tiếng Việt. Sau năm 1965 khi người Sài Gòn có thể dịch, đăng báo, xuất bản Lolita ở Sài Gòn thì đã qua thời Lolita, chẳng người Sài Gòn nào còn để ý đến Lolita.

Tháng 12-2000 bà Hillary Rodham Clinton, Đệ nhất Phu nhân Hoa Kỳ kiêm Thượng nghị sĩ, được Nhà Xuất Bản Simon&Schuster chi trước 8 triệu Mỹ kim cho quyển Tự truyện của bà. Trước bà Clinton, ông bà Cựu Tổng thống Ronald Reagan đã được một nhà xuất bản chi 8 triệu Mỹ kim cho hai quyển Hồi ký của ông bà. Hồi ký, tự truyện của ông bà Reagan, bà Clinton, được mua với giá cao vì các ông bàï là những nhân vật chính trị nổi tiếng đương thời, không phải vì giá trị văn chương.

Tập bản thảo 27 trang viết tay của Nhà Văn James Joyce được mua với giá Một triệu rưỡi Mỹ kim — $ 1, 500.000 — cho thấy văn chương ở Hoa Kỳ giá thật đắt.

Văn chương hạ giới” rẻ ở đâu nhưng không rẻ ở Hoa Kỳ

Đó là chuyện “Văn Chương Hạ Giới Hoa Kỳ”, Văn Chương Hạ Giới Việt Nam Bốn Ngàn Năm Văn Hiến thì như Thi sĩ Tản Đà định giá trong bài Thơ Hầu Trời:

“Bẩm Trời, cảnh con thực nghèo khó,
“Trần gian thước đất cũng không có.
“Nhờ Trời, năm xưa học ít nhiều,
“Vốn liếng còn một bụng văn đó.
“Giấy, người, mực người, thuê người in,
“Mướn cửa hàng người, bán phường phố.
“Văn chương hạ giới rẻ như bèo,
“Kiếm được đồng lãi thực rất khó..!”

Trong những làng quê Bắc Kỳ, bèo mọc đầy trong ao, chỉ dùng để nuôi heo: người ta ra ao vớt bèo gần như tự do, và cũng chỉ có thôn quê Bắc Kỳ trước năm 1950 nuôi lợn bằng bèo.

Văn chương” ở nước Việt Nam “rẻ như bèo,” nên đời sống của Nhà Văn Việt Nam không thể khá được. Đây là lời ông Nhà Văn Nguyễn Vỹ diễn tả đời sống của “Nhà Văn An Nam” năm 1940 trong bài Thơ ông gửi ông bạn văn của ông là ông Trương Tửu:

Thời thế bây giờ vẫn thấy khó.
Nhà văn An Nam khổ như chó.
Mỗi lần cầm bút viết văn chương,
Nhìn đàn chó đói gặm trơ xương,
Và nhìn chúng mình hi hục viết
Suốt mấy năm giời kiết vẫn kiết,
Mà thương cho tôi, thương cho anh
Đã rụng bao nhiêu mớ tóc xanh!

Đến đây tạm chấm dzứt Chương Trình Văn Nghệ Tạp Lục của Ban Tùm Lum.

Advertisements

One Response

  1. Văn chương hạ giới, nhất là ở mấy xứ nghèo, chậm tiến quả thật quá … bèo! Việt Nam vì ảnh hưởng bởi Trung Hoa và Pháp một thời gian dài nên văn chương cũng có một địa vị khá khả quan trong đời sống hằng ngày, vậy mà nhìn lại chẳng thấy văn thi nhạc sĩ VN nào phát tài từ mấy “nghề” văn chương bạc bẽo này!

    CTHĐ trong bài viết này nhắc tôi nhớ lại những tác phẩm khó “nuốt” đã đọc thời trung học. Theo lời khuyến khích của thầy giáo Văn lớp 10, tôi bắt đầu làm quen với những truyện dịch từ các tác phẩm của Hermann Hesse, León Tolstói (Leo Tolstoy), André Gide … nhưng thú thật đọc những truyện phóng tác của tác giả Hoàng Hải Thuỷ thời bấy giờ vẫn khoái hơn, “thấm” nhanh hơn!

    Sau này tôi nghiệm ra một trong những điều quan trọng là ngoài chuyện biết và hiểu nguồn gốc những điển tích, biến cố, lịch sử nêu ra trong những tác phẩm ngoại quốc còn phải đến tận nơi mới thưởng thức trọn vẹn nét tinh tuý ở những tác phẩm nổi tiếng này. Thí dụ, nếu có dịp đi Pamplona, Spain dự đấu bò rừng sẽ cảm ngay, ngấm ngay những chương viết trong The Sun Also Rises (aka Fiesta) của Hemingway.

    Tôi chịu nhất hai câu dưới đây ở bài thơ phóng tác Khi Em Già của CTHĐ, nghe thật cảm động

    But one man loved the pilgrim’ soul in You,
    And loved the sorrows of your changing face.

    Chỉ có một người trong tất cả
    Yêu hồn Em nặng những ưu phiền!
    Yêu nét buồn trên mặt sầu miên.

    Phóng tác thơ tình như thế thì trên cả tuyệt vời!!! Có lẽ hình ảnh phu nhân của CTHĐ đã thấp thoáng ẩn hiện nhiều lần trong những ngày tù ở Z30 A qua bài Khi Em Già. Xin mạn phép Công Tử cho tôi chép lại bài thơ đã in trong một tuyển tập thơ tình thế giới với hình ảnh cùng tên tuổi của Công Tử phu nhân.

    Time of Roses
    (by thi sĩ Thomas Hood)

    It was not in the Winter
    Our loving lot was cast;
    It was the time of roses—
    We pluck’d them as we pass’d!

    That churlish season never frown’d
    On early lovers yet:
    O no—the world was newly crown’d
    With flowers when first we met!

    ‘Twas twilight, and I bade you go,
    But still you held me fast;
    It was the time of roses—
    We pluck’d them as we pass’d!

    – – – – – – – – – – –

    Mùa Hoa Hồng
    (thi sĩ Hoàng Hải Thủy phóng tác)

    Alice ơi, không phải mùa đông
    Ta yêu nhau, tình ta nở hoa
    Ta yêu nhau trong mùa hoa hồng
    Ta hái hoa khi ta đi qua.

    Mùa hoa ấy tưng bừng vẫn nở
    Giữa những người yêu nhau, rực rỡ
    Ôi cõi đời toàn hoa là hoa
    Khi đôi ta lần đầu gặp gỡ.

    Chiều đã xuống anh sợ chia xa
    Em vẫn yêu, ôm anh thật chặt
    Đường ta đi toàn hoa là hoa
    Hoa em hái, tay em thơm ngát.

    Trong một bài thơ khác tựa Flowers, ông thi sĩ Thomas Hood viết về đủ loại hoa nhưng đối với ông Hoa Hồng vẫn là Queen of all flowers. Ông yêu hoa – nghiã đen – chẳng kém gì nhà thơ Lý Bạch và Hàn Mặc Tử yêu Trăng.

    Hy vọng bài thơ Mùa Hoa Hồng cũng sẽ được chọn in trong tuyển tập thơ phóng tác Công Tử sắp phát hành.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: