• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

Mùa Hoa Anh Đào

Phỏng Vấn 1995.

Nhà Báo Virginia Ðào Trường Phúc:  “Nói chuyện với Nhà Văn Hoàng Hải Thủy”

Tắm Mát Ngọn Sông Ðào. Nhà Xuất Bản LÁ BỐi ấn hành tại Paris năm 1981. Bản in lại ở Hoa Kỳ năm 1982.

Ðào Trường Phúc: Hoàng Hải Thủy là một trong số (không nhiều) nhà văn đã tự tạo dựng được cho mình một thế giới ngôn ngữ đặc thù, một văn phong độc đáo, khiến người đọc có thể “nhận ra” ông dễ dàng dù chỉ qua vài câu văn ngắn ngủi hay dăm ba mẩu đối thoại trong tác phẩm. Vì thế, chỉ vài năm sau cuộc phân ly 1975, những độc giả yêu văn ông ở hải ngoại đã có dịp khoe với nhau về một dịp tái ngộ với ông qua một phóng sự ngắn trong cuốn sách mang tựa đề “Tắm mát ngọn sông đào”, một tuyển tập những sáng tác “gửi chui” từ trong nước của nhiều nhà văn miền Nam, do Nhà Xuất bản Lá Bối thu góp và ấn hành tại Paris. Dĩ nhiên bài viết không ký tên Hoàng Hải Thủy, nhưng cho dù ông không ký tên thật của ông hay ông ký bất cứ bút hiệu nào đi nữa, chuyện ấy cũng chẳng thay đổi gì hết. Chẳng thay đổi gì hết, hiểu theo ý nghĩa là độc giả vẫn nhận ra người viết là ông, và hiểu luôn cả theo ý nghĩa là ông đã bị nhà cầm quyền cộng sản bắt ngay sau đó với một tội danh đại loại là “liên lạc với nước ngoài để phổ biến tác phẩm chống phá chế độ”. Ðó là lần đi tù thứ nhất của ông, xảy ra vào tháng 10.1977 và kéo dài đúng 23 tháng. Lần tù thứ hai dài hơn và cũng “di động” nhiều hơn (trải qua mấy nhà tù khác nhau) suốt từ tháng 4.1984 đến tháng 2.1990.

Hơn bốn năm sau khi được thả lần thứ hai, Hoàng Hải Thủy đặït chân đến nước Mỹ và thực sự tái ngộ với thân nhân, với bạn bè, với độc giả.., những người đã cách biệt ông ngót hai chục năm trời. Ông đã 63 tuổi, không còn cái trẻ trung khỏe mạnh của “Công Tử Hà Ðông” thưở xưa nữa, nhưng vẫn giữ nguyên cái phong thái ăn nói chuyện trò duyên dáng, hóm hỉnh rất đáng yêu của thời sinh hoạt trong làng văn, làng báo Sài Gòn. Giữ nguyên, nhưng đồng thời cũng pha thêm đôi chút ngậm ngùi khi nhắc đến những người bạn đã vĩnh viễn ra đi, pha thêm đôi chút chua chát khi kể đến những chuyện bể dâu trong cuộc đời và trong tình người… Hai mươi năm với bao nhiêu dập vùi cay nghiệt, làm sao người ta đòi hỏi gặp lại một “chàng tuổi trẻ phơi phới hào hoa”, như hình ảnh người phóng viên mà ông từng miêu tả trong quyển  tiểu thuyết phóng tác “Vụ Án Họ Trình” ngày nào được nữa…

Nhưng bù lại, người ta sẽ được gặp một Hoàng Hải Thủy với những bài thơ “Tại Ngục Vịnh Kiều” chứa chan cảm xúc, một Hoàng Hải Thủy nhẩn nha “Hoài niệm cuộc đời ” với tất cả những khúc quanh oan trái, những ấm lạnh ngọt bùi…Cuộc tái ngộ lần này hẳn sẽ mang nhiều ý nghĩa đáng nhớ hơn, đáng suy nghĩ hơn.

Ðào Trường Phúc: Trước hết, đề nghị anh cho bà con trong làng văn cùng anh “ngược dòng dĩ vãng” một chút nhé! Sau mấy chục năm viết và sống trên mảnh đất miền Nam tự do, anh đã gửi đến độc giả cả trăm tác phẩm đủ mọi thể loại (truyện ngắn, phóng sự, tiểu thuyết, tiểu thuyết phóng tác…) Nhìn lại từ ngày đầu cầm bút cho đến biến cố 30.4.1975, anh cảm thấy ưng ý với tác phẩm nào nhất?

Hoàng Hải Thủy: Tôi thích viết truyện rất sớm. Mười tuổi đã mơ ước có ngày mình sẽ viết tiểu thuyết như các ông Lê Văn Trương, Vũ Trọng Phụng. Tôi 14 tuổi năm 1946. Bài viết được đăng báo thứ nhất của tôi là một bức thư gửi các anh Việt Minh và Quốc Dân Ðảng, mong các anh đoàn kết lại. Thư này được đăng trên trang nhất nhật báo Cứu Quốc ở Hà Nội. Tôi ký tên Dương Trọng Hải dưới cái thư ngắn này. Tôi làm vài bài thơ trong bốn năm đi kháng chiến. Trở về Hà Nội năm 1950, vào Sài Gòn năm 1951. Ðầu năm 1952 tôi viết truyện ngắn “Người con gái áo xanh” gửi dự Cuộc Thi Truyện Ngắn 1952 do Nhật báo Tiếng Dội của ông Trần Tấn Quốc tổ chức. Cuộc thi kéo dài suốt năm. Người có bài dự thi được đăng báo, được nhà báo chi 200 đồng tiền nhuận bút. Thời 1952, 200 đồng có thể mua được một chỉ vàng. Cuối năm tuyên bố giải, truyện “Người con gái áo xanh” của tôi được Giải Nhất. Tiền giải 3.000 đồng. Tôi đi may bộ com-lê đầu tiên trong đời hết 700 đồng. Cùng năm 1952, tôi được nhận vào làm phóng viên nhật báo Ánh Sáng. Cuộc đời ký giả của tôi bắt đầu. Năm 1956 tôi mới được bạn đọc đọc biết tên Hoàng Hải Thủy qua phóng sự Vũ Nữ Sàigòn đăng trên tuần báo Văn Nghệ Tiền Phong của chủ nhiệm Hồ Anh. Rồi tôi viết truyện phóng tác cho nhật báo Ngôn Luận, tuần báo Văn Nghệ Tiền Phong cùng nhiều báo khác…

Tôi chẳng ưng ý tác phẩm nào cả. Tôi kể tác phẩm nào của tôi được nhiều bạn đọc ưa thích vậy. Ðó là tiểu thuyết Kiều Giang, phóng tác Jane Eyre của Charlotte Bronte.

ÐTP: Bây giờ đến những chuyện “tang thương biến cải” trong ngót hai mươi năm anh kẹt lại ở quê nhà. Qua tin tức nhận được từ bên nhà, bà con đều biết anh đã hai lần nếm mùi nhà tù cộng sản cùng với hầu hết các anh em cầm bút của miền Nam. Hôm nay gặp lại nhau, anh vừa cho biết rõ thêm chi tiết: “Lần thứ nhất tù từ tháng 10.1977 đến tháng 9.1979, lần thứ nhì từ ngày 2 tháng 5.1984 đến ngày 2 tháng 2. 1990. Cả trong hai khoảng thời gian tù tội lẫn những ngày được “tự do tạm” trên quê hương, hôm nay hồi tưởng lại, anh thấy kỷ niệm nào đối với riêng anh là kỷ niệm đáng nhớ nhất? Và Sài Gòn – thành phố đầy ắp kỷ niệm của chúng ta – dưới mắt anh, Sài Gòn bây giờ ra sao?

HHT: Hai mươi năm dập dồn dâu bể, những sự kiện trời long, đất ngả nghiêng, hai lần tù đày, những năm dài u ám, tuyệt vọng. Biết bao kỷ niệm, làm sao tôi chọn được kỷ niệm nào đáng nhớ nhất? Tôi nhớ niềm sung sướng của tôi khi sau năm năm trời nằm nuôi rệp xuất khẩu trong những phòng tù Số 4 Phan Ðăng Lưu, Lầu Bát Giác Chí Hòa, tôi “được” lên Trại Cải Tạo Z 30 A ở Xuân Lộc, Ðồng Nai. Trại lao động của cộng sản có lệ người tù được ra cái gọi là Nhà Khách ở với vợ con vài ngày. Lần đầu vợ tôi lên đó với tôi. Chiều gần tối, Nhà Khách trại tù vắng tanh, những vòm lá bạch đàn rì rào trong gió, vợ chồng tôi líu ríu bên nhau. Tôi bảo nàng: “Anh đi xách nước em tắm nhé..” Trong khổ đau, sợ hãi, thiếu thốn, một chút sung sướng thôi cũng đủ cho người tù thấy đó là hạnh phúc lớn. Còn nhiều kỷ niệm nữa, nhưng xin cho khất. Ðể tôi sẽ viết.

Sài Gòn không bao giờ thay đổi. Sai Gòn vẫn mãi mãi là của chúng ta. Chỉ có người bỏ Sài Gòn, Sài Gòn không bao giờ bỏ người. Bọn cộng sản chiếm được Sài Gòn nhưng chúng không làm thay đổi được Sài Gòn. Về dân số, Sài Gòn bây giờ quá đông, Sài Gòn bị ngộp thở. Từ sáu giờ sáng đến mười hai giờ đêm, thành phố Sài Gòn lúc nào cũng là ngày hội xuống đường của nhân dân.

ÐTP: Hỏi riêng anh thêm một chút xíu về những anh em cầm bút “phe ta” mà anh có cơ hội gặp lại (trong tù cũng như ở ngoài đời). Anh em ta sống ra sao? Có điều kiện để liên lạc thường xuyên với nhau không? Những ai ở tù sắp được ra?

HHT: Anh em ta vẫn gặp nhau luôn, song không thể nói thế là nhiều hay thế là ít. Chỉ biết là trong hoạn nạn chúng tôi yêu thương nhau hơn, an ủi nhau, chia sẻ ngọt bùi với nhau khi có. Số anh em ta còn sống ở Sài Gòn hiện giờ quá ít so với số anh em đã đi xa. Chú Tư Cầu Lê Xuyên có tiểu thuyết được đăng lại ở Hoa Kỳ từ mười năm nay ngày ngày ngồi bán thuốc lá ở vỉa hè chỗ ngã tư Ngô Quyền-Bà Hạt. Lê Xuyên ngồi rất bền, từ 5 giờ sáng đến 11 giờ đêm, 11 giờ trưa mới tà tà ăn sáng. Nguyễn Thụy Long nặng nợ vợ con, đời sống kinh tế khó khăn, vất vả. Nguyễn Ðình Toàn cùng vợ con khai thác quán bán sách báo ở Ngã Tư Thị Nghè-Hàng Sanh. Thụy Vũ rửa tay, gác bút, ở ẩn trên vùng rừng núi Lộc Ninh. Vũ Bình Thư-Lã Phi Khanh, có tiểu thuyết Lệnh Xé xác vẫn được một số báo Việt ngữ ở Hoa Kỳ đăng lại, mai danh ẩn tích ở quê nhà Mỹ Tho. Lã Phi Khanh không kiếm được mấy tiền khi phong trào in lại tiểu thuyết cũ nổ ra ở Sài Gòn từ năm 1987 đến năm 1991, sau khi Nguyễn Văn Linh tuyên bố “cởi trói cho văn nghệ.” Lã Phi Khanh trốn kỹ ở quê nhà. Khi anh lên Sài Gòn thì việc in lại tiểu thuyết võ hiệp đã bị cấm. Tôi không lần nào gặp Nguyễn Thị Hoàng, Thanh Thương Hoàng sống tương đối ung dung nhờ các con kiếm được tiền. Thái Thủy sẽ ra khỏi nhà tù Chí Hòa trong tháng 11 hay 12 năm nay. Vương Ðức Lệ phải hết năm 1995 mới hết án. Anh chị Doãn Quốc Sĩ sẽ sang Hoa Kỳ vào những tháng đầu năm 1995, Mặc Thu sống bình an ở nhà, thỉnh thoảng vẽ vài bức tranh cho vui. Dương Nghiễm Mâu ít giao du với anh em. Tú Kếu sống thoải mái trong giang sơn Trà Tiến Ðạt. Tranh của Chóe bán được nhiều tiền. Văn Quang rổ rá cạp lại với Dạ Lan, hiện sống với nghề làm sách báo bằng computer. Hồ Nam viết vặt cho vài tạp chí. Uyên Thao làm sách dậy học. Nói chung là đời sống kinh tế của anh em ta ở nhà đều vất vả, ở dưới mức trung bình. Lão liệt cả rồi. Người trẻ nhất cũng gần sáu mươi, làm sao khá được!

Cho tôi nhắc đến một số anh em ta đã chết. Các anh Nguyễn Mạnh Côn, Dương Hùng Cường Dê Húc Càn, Nguyễn Hoạt Hiếu Chân chết trong tù. Rồi Hoàng Vĩnh Lộc, Minh Ðăng Khánh, Trọng Nguyên, Tam Lang, Trần Việt Sơn, Vũ Bằng, Cát Hữu, Trịnh Viết Thành, Huy Cường, Minh Vồ, Hoàng Ly… còn nhiều nữa nhưng ngay lúc nay tôi không nhớ được.

ÐTP: Anh vừa mới đặt chân đến đất tự do chưa được vài tuần lễ, có lẽ còn quá sớm để anh có một nhận định rõ nét sinh hoạt văn học hải ngoại và hoạch định một chương trình làm việc cho riêng mình. Tuy nhiên, cũng cứ xin anh cho biết cảm tưởng tổng quát khi anh anh gặp lại thân nhân, bằng hữu, và các anh em sinh hoạt trong giới văn nghệ, báo chí ở đây… Anh định bắt đầu lại chuyện viết lách bằng những tác phẩm nào? Chắc chắn là trong đó phải có những tác phẩm đã thai nghén trong những ngày còn ở Việt Nam, trong những điều kiện ngặt nghèo nhất? Anh có thể nói sơ qua một chút về những đứa con tinh thần sắp cho chào đời ấy được không?

HHT: Hai mươi năm mòn mỏi ở Sài Gòn, vợ chồng tôi quen nghĩ chúng tôi còn sống được là may, là mừng. Chẳng bao giờ chúng tôi mơ có ngày đặt chân lên đất Hoa Kỳ. Khi đến chụp ảnh trước Nhà Trắng, chúng tôi như sống trong mơ. Ở Sài Gòn, chúng tôi đã thương các con chúng tôi, sang đây, thấy cuộc sống ở đây, chúng tôi thấy thương các con chúng tôi hơn. Các bạn Việt Nam ở Mỹ, nói rõ hơn là ở đây, những thị trấn quanh Washington D.C., có cuộc sống kinh tế cao hơn chúng tôi ở quê nhà vẫn tưởng. Các báo Việt cũng đàng hoàng, được quá. Nhiều tờ hình thức đẹp, nội dung rất chỉnh. Ở Sài Gòn chúng tôi rất ít khi được nhìn thấy những tờ báo Việt đàng hoàng như  bây giờ tôi thấy ở đây.

Tôi định viết lại và cho xuất bản trước nhất là tập Tại Ngục Vịnh Kiều, gồm những bài thơ tôi làm trong Nhà Tù Chí Hòa năm 1988. Sau đó tôi định viết tập hồi ký Hoài Niệm Cuộc Ðời, tự truyện tiểu thuyết hóa đời tôi. Tôi sẽ chia tự truyện ra làm ba phần. Sáng: thời gian từ năm tôi 10 tuổi đến 20 tuổi. Trưa: từ 20 đến 40 tuổi, Chiều: từ năm tôi 40 đến năm nay tôi ngoài 60 tuổi. Ðã hai mươi năm nay tôi không được thoải mái viết. Thói quen viết chưa mất hẳn trong tôi, song giờ đây nhiều lúc ngồi trước bàn viết tôi ngẩn ngơ không biết tôi nên viết gì. Xin cho tôi kể một chuyện:

Anh Trần Việt Sơn mất vào khoảng cuối năm 1983. Chị Sơn làm lễ 49 ngày anh mất trong một ngôi chùa sau rạp xi-nê Thanh Vân trước chợ Hoà Hưng. Chỉ có anh Tiến Lợi, ký giả báo Tiếng Dội, và tôi, là anh em “ta” đến dự lễ. Tôi ngồi trong sân chùa nhìn các cháu con anh Sơn mở lồng chim sẻ để phóng sinh. Cùng ngày hôm ấy nhà chùa có đến ba, bốn đám làm lễ rồi mở tiệc chay, đám anh Sơn nghèo nhất. Lồng chim phóng sinh của những nhà khác tới cả trăm con chim, số chim phóng sinh của gia đình anh Sơn chỉ khoảng hai mươi con, chim không nhốt trong lồng tre mà trong một bao giấy. Khi cửa lồng chim được mở, đám chim trong lồng không biết chúng sắp được tự do. Chúng cứ cuống cuồng bay trong lồng. Thế rồi một con chim đến đậu trên bậu cửa lồng. Nó ngơ ngác nhìn ra như không tin cảnh mắt nó nhìn thấy. Nó cất cánh bay vù đi. Ðến con chim thứ hai cũng lại ngơ ngác không tin như thế. Chừng ba bốn con tung cánh bay vào trời tự do rồi bọn chim trong lồng càng cuống cuồng hơn.

Có lẽ những ý tưởng trong tôi cũng đang cuống cuồng như bầy chim sẻ trong lồng tôi thấy trong đám 49 ngày của anh Trần Việt Sơn. Nhưng tôi sẽ viết. Viết là việc làm tôi yêu thích nhất đời tôi. Các bạn có thể nói những gì tôi viết ra chẳng có giá trị mẹ gì cả. Tôi đồng ý với các bạn. Tất nhiên tôi cũng muốn, cũng gắng viết thật hay nhưng tôi không có tài mà tôi lại cứ thích viết thì biết làm sao được. Chắc các bạn cũng thấy tôi đã viết ngay từ những năm 81, 82 ở Sài Gòn. Tôi sẽ viết mãi. Viết là hạnh phúc và là lẽ sống của tôi.

Ngưng trích bài Ðào Trường Phúc Phỏng Vấn.

o O o

Rừng Phong Ngày 19 Tháng Tư, 2011.

Những ngày như lá, tháng như mây..
Dòng thời gian dài một ánh bay…

Thấm thoắt vậy mà đã 17 mùa lá rụng vèo qua đời tôi từ buổi trưa Tháng 12 năm 1994 vợ chồng tôi đặt những bước chân thứ nhất vào phi trường National Washington DC, đã 17 mùa hoa anh đào nở hồng ven dòng Potomac. Hôm nay đọc lại bài phỏng vấn xưa, tôi viết thêm về những văn nghệ sĩ được nhắc đến trong bài phỏng vấn được làm 17 năm xưa:

Trong 15 năm kề từ năm 1995, anh Mặc Thu đã từ Sài Gòn sang Hoa Kỳ, sống ở Hoa Kỳ năm, bẩy năm, anh trở về Sài Gòn và qua đời ở Sài Gòn. Các anh Doãn Quốc Sĩ, Thanh Thương Hoàng, Nguyễn Ðình Toàn, Uyên Thao, Thái Thủy, Vương Ðức Lệ đã sang Hoa Kỳ. Vương Ðức Lệ đã từ trần ở Virginia, mới tuần lễ trước, Thái Thủy ra đi vĩnh viễn ở Cali.

Anh em tôi giã biệt cõi đời này nhiều quá. Chúng tôi kẻ đi trước người đi sau. Như mọi người thôi, nhưng nghĩ đến chuyện ra đi tôi vẫn thấy buồn.

Ðây là bài thơ tôi làm trên đường đưa tiễn môt ông bạn đến nghĩa địa tôi trở về:

Trước, Sau

Người thi đi trước, kẻ đi sau.
Không anh nào nói: “Tao đi trước!”
Không anh nào nói: “Tao đi sau!”
Ði sau, đi trước, cùng đi cả.
Người thi đi trước, kẻ đi sau.
Kẻ đi sau lậy người đi trước.
Người đi trước kệ thằng đi sau.
Ði sau, đi trước rồi đi cả,
Théc méc làm chi chuyện trước, sau.

Advertisements

2 Responses

  1. Trích:

    …”Trong 15 năm kề từ năm 1995, anh Mặc Thu đã từ Sài Gòn sang Hoa Kỳ, sống ở Hoa Kỳ năm, bẩy năm, anh trở về Sài Gòn và qua đời ở Sài Gòn. Các anh Doãn Quốc Sĩ, Thanh Thương Hoàng, Nguyễn Ðình Toàn, Uyên Thao, Thái Thủy, Vương Ðức Lệ đã sang Hoa Kỳ. Vương Ðức Lệ đã từ trần ở Virginia, mới tuần lễ trước, Thái Thủy ra đi vĩnh viễn ở Cali.”…

    (ngưng trích).

    Thú thật, trước ngày mất nước, tôi ít đọc sách lắm. Tôi lười đọc đến nỗi chỉ thích đọc nhật trình và vài tạp chí (như Thời Nay, Văn…) để chóng biết tin tức thời sự và để cập nhât kiến thức, hầu không bị cho là ngây ngô khi trò chuyện với bạn bè. Sách, truyện thì lâu lắm mới đọc ké vài cuốn của vợ tôi, trong đó, phải kể là có rất nhiều tác phẩm của HHT, Mai Thảo và Bà Tùng Long. Thế mà, chỉ mới nghe qua những cái tên mà HHT đề cập nói trên, tôi đã nhận ra quá một nửa. Đấy chỉ là nói sơ, loáng thoáng mà đã thế. Thật ra thì vài nhân vật ấy chỉ là tiêu biểu cho hàng trăm, hàng ngàn văn, nghệ sĩ nằm trong cái nôi văn hóa và văn minh VNCH. Hai mươi năm văn nghệ dưới trời miền Nam tự do, có hàng bao nhiêu văn nghệ sĩ đã để lại những tác phẩm bất hủ, có giá trị để đời như những người mà HHT đẵ nhắc đến?

    Dùng chính xương máu của mình trong hai mươi năm trời để bảo vệ tự do và để lại những di sản văn hóa bất diệt, quả thật từng giọt máu ấy của quân dân VNCH đã đổ xuống một cách vô cùng đích đáng.

    Đến nay, đã ba mươi sáu năm trời sau ngày VN “thống nhất” , và tổng cộng là sáu mươi năm đất nước nằm dưới bàn tay cai trị thô bạo của vc, có bao nhiêu “văn, nghệ sĩ” để lại những dấu ấn hoặc những tác phẩm để đời cho nền văn học và văn hóa dân tộc?

    Hay có chăng chỉ là những văn nhân, nghệ sĩ và những tác phẩm thuộc loại văn hóa… đái dzắt!

    Quả là bao nhiêu xương máu của nhân dân VN đã bị bọn đồ tể cs thí bỏ một cách vô ích, vô tội vạ. Lại còn bị chúng kể công và dùng cớ ấy để độc quyền áp đặt ách thống trị đất nước ta cho đến ngày nay.

  2. Mong muốn nhà văn Bác Hoàng Hải Thủy thọ tỷ Nam Sơn để còn nghe tâm sự của bác trên trang giấy và những câu chuyện đời sống trước 75,nhìn hình Bác hồi trẻ hào hoa phong nhã quá chắc nhiều cô chết vì Bác lắm,sợ lúc đó Bác trao yêu nhiều quá ảnh hưởng tuổi thọ của Bác hi..hi…(con nói đùa đừng giận nha Bác kính yêu)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: