• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

CHỦ NHIỆM, CHỦ NHIẾC

binhnguyenlocTôi – CTHÐ – thấy tôi không cần viết về tiểu sử ông  Bình Nguyên Lộc, ông là Nhà Văn nổi tiếng của Quốc Gia Việt Nam Cộng Hòa. Nhiều vị độc giả biết về ông Bình Nguyên Lộc hơn tôi. Tôi viết bài này vì mới đây, tìm trên Web, tôi gặp tác phẩm “Hồi Ký “ của Nhà Văn Bình Nguyên Lộc. Nhà văn viết hồi ký này ở Hoa Kỳ trước ngày ông qua đời. Hồi Ký có chương “Ông Bà Bút Trà.”

Sơ lược chương “Ông Bà Bút Trà”:  Ông BN Lộc kể năm ông 17 tuổi, ông học ở Sài Gòn, ông có người anh họ là ông Tô Văn Giỏi. Từ ông Giỏi, ông  Lộc quen biết bà Tô Thị Thân – tức bà Bút Trà Nguyễn Ðức Nhuận, bà chủ nhật báo Sàigònmới – theo lời ông BN Lộc ông là người giới thiệu ông Bút Trà Nguyễn Ðức Nhuận với bà Tô Thị Thân.  Trong Hồi Ký, ông BN Lộc kể bà Tô Thị Thân làm chủ nhiều tiệm cầm đồ ở Sài Gòn – Chợ Lớn. Các báo thời ấy công kích những tiệm cầm đồ lấy tiền lời quá cao, bà Tô Thị Thân bị các báo “chưởi” là hút máu dân, bà muốn ra nhật trình để “chưởi” lại những người “chửi” bà. Bà nhờ ông Giỏi tìm cho bà “ông làm báo nào viết hay mà ăn lương rẻ” để bà muớn làm chủ bút. Ông Giỏi nhờ ông BN Lộc tìm người tài. Và ông BN Lộc tìm được ông Bút Trà Nguyễn Ðức Nhuận cho bà Tô Thị Thân.

Hồi Ký Bình Nguyên Lộc. Trích:

Anh Giỏi  bỏ học, ra đời kiếm ăn.  Anh  hơn tôi 10 tuổi  Và anh ấy rơi vào hũ nếp.  Anh làm thư ký kế toán cho một bà nhà giàu kia, tên là bà Tô-Thị-Thân.  Viết tới đây, kẻ viết bài nầy cần nói ngay là bà Tô-thị-Thân chẳng ai đâu lạ.  Về sau bà nầy là bà Bút-Trà, một nhân vật mà bất kỳ ai cũng biết tên, vì bà ấy làm chủ một tờ báo hằng ngày, có một dạo nhiều năm, là tờ báo bán mạnh nhứt ở miền Nam nước Việt.

Bà ấy kết hôn với một ông nhà giàu người Tàu.  Ông ấy làm chủ đến hai mươi cơ-sở doanh thương ở Sài Gòn-Chợ Lớn, cả hai mươi cơ sở đều do bà ấy đứng tên làm chủ chánh thức, ông Tàu kia không thích chường mặt ra, theo thói quen của người Hoa kiều ở miền Nam nước ta.  Vì lấy chồng Tàu, nên bà họ Tô tiêm nhiễm tục lệ Tàu, mà một điểm là xem bất kỳ người nào mang họ Tô đều như là bà con cật ruột.  Người anh họ tôi được bà ấy rất tin cậy, chỉ vì anh ấy họ Tô, chớ thật ra thì anh ấy chẳng có tài-cán gì đặc biệt, mà đạo-đức thì cũng chỉ lè-phè vậy thôi                                                                        Vào cái năm tôi  17 tuổi thì báo chí ở Sài Gòn đang cạn đề tài giựt gân ăn khách, nên họ moi óc tìm chuyện sensationnelle.  Họ đã tìm được: bao nhiêu tờ báo đều đua nhau chưởi các tiệm cầm đồ. Báo chí đưa ra đề tài chủ-lực nầy :

« Tiệm cầm đồ hút máu dân, cần phải bị rút lại giấy phép ».

Ta cần bình tĩnh để nghĩ lại.  Hỏi vậy mấy mươi người Ấn Ðộ cho vay thật nặng lãi, nặng bằng mười bà Bút-Trà thì sao chẳng ai nói đến, chẳng bị ai chưởi là hút máu dân ? (.. .. .. )

Ông Bút-Trà quê ở miền Trung, giữa núi Bút Sơn và sông Trà Khúc.  Thuở đó ông vào Sài Gòn, sống như là một ông thầy thuốc du phương.  Nhưng ông hay thơ, làm thơ cổ thật đúng niêm luật, còn chữ thì đối nhau chan chác.  Văn tài như thế thì cam phận làm thầy thuốc du phương là rất biết điều vậy. (.. .. )

 Và nhân vật điếc không sợ súng hơn cả trong vụ nầy là ông Bút-Trà, ông ấy tin rằng ông sẽ thành công với việc làm nhật báo, nên khi tôi mời ông gặp bà Tô Thị Thân thì ông nhận lời ngay tức khắc.

Và bà Bút-Trà, theo tôi nghĩ, là người có đức hạnh.  Báo ra được một thời gian, thì bà đặt vấn đề với ông chồng cũ một cách đường hoàng :

« Tôi không phản bội ba nó ( Họ ở với nhau đã có con) nhưng tôi phải nói thật với ba nó là tôi hết thương ba nó, nay tôi thương ông làm nhựt –trình, tôi định kết hôn với ông ấy. »

Ông Tàu toát mồ hôi lạnh, không phải vì tình, mà vì chuyện khác.  Bà họ Tô  nói thêm :

 « Tài sản của vợ chồng ta, do tôi đứng tên hết, nhưng tôi không cướp của ba nó.  Vậy, của chồng, công vợ, ta chia hai. »

Ông chồng Tầu bấy giờ mới hoàn hồn và đâm ra mến phục vô cùng người vợ Việt sòng phẳng nầy.

Người ta tiếp tục chưởi nghề cầm đồ.  Báo bà đáp ngắn gọn :

« Hằng ngàn người khác cho vay cắt cổ, sao cứ bà họ Tô mà chưởi ? »  Thiên hạ bảo rằng bà quá lì, nên rồi họ thôi chưởi.  Và bà Tô-Thị-Thân thành công lớn, và cũng có thể nói là thành danh phần nào.

*

Về sau lâu lắm, khi đã có cháu rồi, bà bị ông bỏ bê.  Ðêm đêm bà thường xuống hiệu ăn Ngân Ðình ở bờ sông ngồi suông một mình, buồn xo.  Có lần tôi định bụng tới bàn bà để an-ủi bà nhưng bạn hữu tôi họ ngăn : « Ðừng, sẽ có thằng hiểu lầm, và ngỡ mầy làm thân để xin tiền mụ ấy thì chết mầy. »

 Tôi nghe lời bạn, nên thôi, và chỉ có vài người là biết bà với tôi xưa kia đã quen nhau nhiều, và chính tôi đã tạo ra bà Bút-Trà, một cách gián tiếp.

Ðó là thời buồn nhứt trong đời bà Bút-Trà.  Nơi Ngân Ðình, đêm đêm có bàn của Thanh Nam, có bàn của Quốc Phong, v.v… bàn nào cũng đông đảo người trong làng báo hay làng văn.  Chỉ có bàn của nhà nữ triệu phú Bút-Trà là vắng teo như chùa Bà Ðanh.  Thỉnh thoảng có cô con gái của bà, vợ của một ông Tướng hiện đang còn bị cộng sản giam cầm, đến đó với bà, còn thì bà chỉ đơn phưong độc mã sống suốt nhiều năm trường, cho đến ngày cộng sản về và bà qua đời, trong đơn lạnh, vì con bà, cả hai dòng con đều đã dông mất hết.

Thi sĩ-Ðạo diễn Hoàng Anh Tuấn.

Thi sĩ-Ðạo diễn Hoàng Anh Tuấn.

Ngưng Hồi Ký Bình Nguyên Lộc.

CTHÐ: Ðã nhiều lần tôi viết về Cuộc Gặp – Cuộc Tình và Cuộc Ðời của ông bà Bút Trà Nguyễn Ðức Nhuận. Hôm nay tôi chỉ viết:

Ông Bút Trà không làm Thầy Thuốc Bắc ở Sài Gòn. Ông làm phóng viên nhà báo chuyên đến cò bót lấy tin trộm cướp, tự tử, tai nạn, đánh ghen vv..vv.. Các quận cảnh sát thời xưa ấy có nhiều nhân viên người Pháp, phóng viên nhà báo Việt ít nhất phải biết tiếng Tây Bồi mới có thể đến các bót – poste de police – lấy tin. Phóng viên NÐ Nhuận không biết tiếng Pháp nên được nhà báo phái ngày ngày đến những nhà thương lấy tin. Nhà thương có những tin tai nạn, đánh nhau, tự tử. Bà Tô Thị Thân bị thương trong một tai nạn xe thổ mộ lật đổ – xe thổ mộ của nhà bà, do bà cầm cương – bà phải vào nhà thương. Bà gặp ông phóng viên nhà báo và ông bà thành vợ chồng. Bà ly dị ông chồng Tầu, bà dùng tiền vốn của bà cho ông NÐ Nhuận làm chủ nhật báo.. Lúc đầu tên tờ báo là báo Sài Gòn, sau năm 1946 báo tục bản, đổi tên là báo Sàigònmới…..vv..vv..

Tiệm cầm đồ – brocanteur – phải đóng thuế môn bài cho chính quyền sở tại, chính quyền quyết định số tiền phần trăm tiệm cầm đồ được lấy theo số tiền chi cho vật người dân đem đến cầm. Không phải chủ tiệm cầm đồ muốn lấy tiền lời bao nhiêu thì lấy. Giới Chetty Ấn Ðộ chuyên cho vay tiền cũng vậy.

Bà Tô Thị Thân không thể làm chủ 20 tiệm cầm đồ. Năm ông Nhà Văn Bình Nguyên Lộc 17 tuổi, năm Sài Gòn chưa có tờ nhật báo Sàigòn – sau năm 1945 là báo Sàigònmới – khoảng năm 1925, 1930, cả Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Ðịnh chưa chắc đã có đến 5 tiệm cầm đồ.

Bà Bút Trà không biết Nhà Hàng Ngân Ðình ở đâu. “Về sau bà này là bà Bút Tràmột nhân vật mà bất cứ ai cũng biết tên.” Không thể người Sài Gòn nào cũng biết bà Bút Trà. Tôi – CTHÐ – không biết tại sao ông Nhà Văn Bình Nguyên Lộc lại viết những câu như thế. Ðọc Hồi Ký mang tên ông tôi thấy như đó là do người nào viết, để tên ông. Ông Bình Nguyên Lộc không thể hạ bút viết những chuyện ngớ ngẩn quá đỗi.

Nhật báo Sàigònmới bị chính phủ Nguyễn Khánh đóng cửa Tháng Tư năm 1964. Từ đó ông bà Bút Trà bị bắt buộc phải ngưng mọi việc làm về báo chí.

Trong Hồi Ký Bình Nguyên Lộc có chương “Vài kỷ niệm viết lách với Thanh Nam.” Trong chương này có đoạn viết về Hoàng Anh Tuấn. Như sau:

Hồi Ký Bình Nguyên Lộc. Trích:

Còn nhớ anh Hoàng Anh Tuấn, mỗi lần phải chun vào nhà in của một tờ hằng ngày ở Sài Gòn, anh ấy phải cởi trần ra, mặc quần đùi cẩn thận rồi mới dám vào. Vào xong, anh ấy ngồi xổm như các chị bán cá, vì ghế ở đó tởm quá, anh không đủ can đảm để ngồi theo cách bình thường. Anh nầy kén ghế lắm, nếu phải ngồi ở hiệu giải khát không mấy sang trọng, anh ấy cũng ngồi xổm như thường, bất kể thiên hạ, chẳng hạn như ở mấy cái bàn ngoài của hiệu giải khát Kim Sơn, đại lộ Lê Lợi, loại bàn mà Pháp gọi là Table de terrasse.

Nhà in Sài Gòn là nơi làm việc phản luật lao động nhứt thế giới, điều đó thì ai cũng biết, nhưng sao các tay viết lách lại chen vào đó để làm gì…? Tòa soạn của một tờ hàng ngày nghèo nhứt, vẫn không thiếu bàn. Ấy, người ở ngoài nghề không làm sao mà biết được chuyện bê bối của các tay viết tiểu thuyết cho báo hàng ngày, mà kẻ nầy là một. Phải chun vào nhà in, vì thợ sắp chữ họ gào họ thét, họ đòi bài, ta vào đó, xé giấy ra từng mảnh nhỏ, viết được ba bốn giòng chữ thì nộp cho một anh thợ để anh xếp chữ ngay, kẻo không kịp in. Ta lại viết ba bốn giòng nữa giao cho anh thợ thứ nhì, nếu anh thứ nhứt khi nãy, làm chưa xong công việc. Chun vào nhà in để được gần thợ, hầu nộp bài cho nhanh ấy mà! Dĩ nhiên là bài không bao giờ qua tay các thư ký tòa soạn, mà các ông ấy cũng mong khỏi phải đọc bài, vì các ông chỉ có mấy mươi phút mà phải đọc hết năm tiểu thuyết, thì quá đau đầu.

Ngưng trích.

Tôi – CTHÐ – thấy tôi chỉ cần viết: Hoàng Anh Tuấn không viết truyện Phơi-ơ-tông. Không có chuyện Hoàng Anh Tuấn bận sà-lỏn, ngồi xổm viết tiểu thuyết trong nhà in nhật báo, lại càng không có chuyện Hoàng Anh Tuấn ngồi xổm trên ghế nhà hàng Bồng Lai. Không có một ông viết tiểu thuyết Sài Gòn nào “cởi trần, mặc quần sà lỏn, chui vào nhà in nhật báo, ngồi xổm viết truyện đăng báo.” Một lần nữa tôi phải viết:

“Tôi không biết tại sao ông Bình Nguyên Lộc lại viết những chuyện kỳ cục như thế.”

o O o

Ông Ngô Tất Tố từng có mấy năm cùng ông Tản Ðà được ông Diệp Văn Kỳ mời vào Sài Gòn làm báo Ðông Pháp. Ðược khoảng hai năm, ông Tản Ðà và ông Ngô Tất Tố cùng trở ra Bắc, Ông Ngô Tất Tố từng viết chuyện phiếm cho một số báo Hà Nội. Dưới đây là hai bài ông Ngô Tất Tố viết về ông Bút Trà Nguyễn Ðức Nhuận.

Ngô Tất Tố: Oan cho mấy ông chủ báo Sài Gòn.

Hôm nọ tôi đã báo với các bạn cái tin bốn chục anh em viết báo trong Nam đồng lòng tẩy chay ông Bút Trà và báo Sài Gòn của ông ấy.

Không biết các bạn đồng nghiệp trong đó có dùng cái kiểu “trường kỳ kháng chiến” của Tưởng Giớu Thạch để đối phó với kẻ địch không. Chỉ biết thái độ của anh em coi bộ hăng lắm. Luôn mấy tuần trước các báo hàng ngày, hàng tuần ở Sài Gòn vẫn đem ngòi bút thao thao bất tuyệt mà thống mạ cả người lẫn của ( tôi muốn nói tờ báo Sài Gòn) của ông Bút Trà.

Bây giờ ở Ðộng Sài Gòn lại mới xẩy ra một chuyện rất lạ: ông Bút Trà cho ông Hiền Sĩ vào tù.

Có lẽ các bạn chưa biết Hiền Sĩ là ai. Ðó là một ông phóng viên rất đắc lực của báo Sài Gòn, ông Hiền Sĩ giúp việc báo ấy đã lâu năm. Hồi này không hiểu cơm sống vì nồi hay cơm sống vì vung, ông Hiền Sĩ tự dưng liệng bút vào Ðộng Sài Gòn rồi phủi bụi áo đứng dậy. Cứ lời ông Hiền Sĩ nói trên báo thì cuộc “đình bút” đó do vì ông ta không chịu nổi những trò đê hèn của báo Sài Gòn. Thấy ông Sĩ nói như vậy thì tôi cũng hay rằng vậy. Nghe chuông một tiếng tôi chưa dám chắc là đúng hay sai.

Dù sao mặc lòng, sự từ chức của một viên trợ bút , đáng lẽ đối một tờ báo hàng ngày chỉ là việc rất thường. Sở dĩ Bút Trà tiên sinh phải coi đó là việc quan trọng là vì trong đó còn có việc khác.

Theo lời một bạn đồng nghiệp ở Sài Gòn thuật lại thì sau khi ông Hiền Sĩ thôi việc ở báo Sài Gòn và anh em nhà báo đang hô hào nhau tẩy chay báo ấy thì ông Bút Trà có nói với ông Hội Trưởng Hội Ái Hữu Báo Giới Nam Kỳ câu này:

“Các báo công kích tôi không sợ, tôi chỉ sợ thằng Hiền Sĩ nó nói người ta tin nó, vì nó là người trong nhà, nó nói ai lại không tin.”

Vậy là cái miệng của ông Hiền Sĩ có thể là một trái bom phá hoại cái Ðộng Sài Gòn. Ông Bút Trà chắc nghĩ như thế.

Bởi thế Bút Trà tiên sinh phải tìm cách để hãm cái miệng ghê gớm kia lại. Nghĩa là ông Bút Trà đã lấy những cớ sau đây để kiện ông Hiền Sĩ ở toà án:

1 – Thôi làm việc mà không báo trước.

2 – Lấy của nhà báo một cái máy ảnh mà không trả.

3 – Nợ của nhà báo số tiền 90 đồng.

Hiện ông Hiền SĨ đã bị bắt nhối vào khám rồi.

Nhưng theo các báo trong Nam thì cái diệu kế ấy của ông Bút Trà không chính đáng gì cho lắm. Người ta nói rằng ông Hiền Sĩ đã giao trả cái máy ảnh của nhà báo cho ông Tế Xuyên, một nhân viên của báo Sài Gòn. Và ông Hiền Sĩ không nợ tiền ông Bút Trà, ông Hiền Sĩ chỉ có vay của Thím Sồi – tức bà Bút Trà – một số tiền đâu gần trăm bạc nhưng đã trừ dần vào lương tháng hết rồi.

Ấy là người ta nói vậy, tôi cũng hay rằng vậy. Nào tôi có ở Sài Gòn đâu mà biết thực hư thế nào. Giả sử những chuyện nói ấy là thực thì ra ông Nhà báo Hiền Sĩ bị tù oan. Vì vậy đang có cuộc người ta ủng hộ ông Hiền Sĩ. Có nhiều người gửi tiền giúp vợ con ông Hiền Sĩ. Người ta còn muốn mở  cuộc lạc quyên lấy tiền giúp gia đình ông Hiền Sĩ. Vì ông Hiền Sĩ nghèo lắm. Từ khi ông vào nhà đá, con ông sài, vợ ông ốm, không có nơi nương nhờ.

Các bạn chắc cũng thấy rằng người ta thương ông Hiền Sĩ bao nhiêu, tức là người ta ghét ông Bút Trà bấy nhiêu.

Từ ngày ông Hiền Sĩ vào tù, các báo công kích ông Bút Trà dữ hơn trước.

Ðó là vì người ta hẹp lượng, không chịu xét kỹ cho ông Bút Trà. Thực ra những việc ông Bút Trà làm đâu phải do tự ông ấy.

Ở cột báo này đã có lần tôi nói rằng: ông Bút Trà ở Ðộng Sài Gòn cũng như Vua Tuyên Thống ở Mãn Châu Quốc. Ông Bút Trà chỉ được tiếng là ông chủ nhiệm nhưng mọi việc trong Ðộng đều do Áp Trại Phu Nhân chỉ huy – Bà Bút Trà quyết định hết – ông Bút Trà có quyền hành gì đâu.

Không phải chỉ có mình tôi nói vậy, sau vụ ông Bút Trà đánh ông Võ Oanh, báo Mai Sài Gòn, Số 16, dưới đầu đề “Thư Chủ Báo gửi Nhà Văn” có bài thơ như sau:

Bìa tác phẩm “Nhốt Gió”của Nhà Văn Bình Nguyên Lộc xuất bản tại Sài Gòn năm 1950.

Bìa tác phẩm “Nhốt Gió”của Nhà Văn Bình Nguyên Lộc xuất bản tại Sài Gòn năm 1950.

Mang tiếng chủ nhiệm và chủ nhiếc
Thực tôi chẳng có quyền chi hết.
Từ bên tòa soạn đến nhà in
Ðều do tay nhà tôi định quyết.

Nên khi bác đến hỏi tiền bài
Tôi bị điên đầu, bị choáng tai.
Tôi phải đáp liều: Mai bác đến
Chờ tôi hỏi lại ở nhà tôi.

Ðó, các ngài coi, thân danh làm ông chủ nhiệm mà cái quyền trả tiền bài cũng không có thì làm chủ làm chi.

Vậy thì những việc ông Bút Trà làm, như việc bỏ tù ông Hiền Sĩ, đều do mệnh lệnh của bà Bút Trà, không phải do ông tự do hành động.

Thế mà người ta cứ nhè vào đầu ông ấy mà công kích hoài. Thật là oan uổng biết chừng nào.

Tôi muốn khuyên các bạn nhà báo Nam Kỳ:

Hãy nghĩ đến phúc đức cho con cháu, đừng gắp lửa bỏ vào tay ông chủ nhiệm, tội nghiệp.

Xuân Trào

Thời Sự Số 130, ngày 26 Tháng 5, 1939.

Xuân Trào là một trong những bút danh của ông Ngô Tất Tố.

Ðây là chuyện ông Chủ Báo Bút Trà “uýnh” ông Nhà Văn Võ Oanh, chuyện cũng do ông Ngô Tất Tố kể.

Ngô Tất Tố: Trận đại náo trong Ðộng Sài Gòn.

Có người vừa từ Nam ra Bắc khoe với tôi rằng ở chính giữa thành phố Sài Gòn có một cái Ðộng.

Cái Ðộng ấy là một tòa nhà sâu hơn đường xuống Âm Ty của Chùa Hương Tích.

Chánh Chủ Ðộng là Bà Bút Trà, cựu danh Thím Sồi.

Phó Chủ Ðộng là ông Bút Trà, chính tên là ông Nguyễn Ðức Nhuận, quán vùng Núi Bút, Sông Trà chi đó, hiện đương giúp bà Bút Trà làm quản lý hay chủ nhiệm báo Sài Gòn.

Ðộng có nhiều ngăn. Ngăn ngoài là toà trị sự của báo Sài Gòn. Ngăn trong là chỗ ở của ông bà Bút Trà và các cô nhỏ, cậu nhỏ. Một số biên tập viên của báo Sài Gòn viết bài ở đó, ăn ở đó và ngủ ở đó, không biết có ông nào đặt bàn đèn hút ở đó không.

Nhờ cách xếp đặt khôn khéo của bà Bút Trà nên trong mấy năm nay Ðộng ấy vẫn thái bình, tờ báo Sài Gòn chạy như bươm bướm.

Thình lình đến bữa giáp Tết, trong Ðộng tự nhiên xẩy ra một cuộc đại chiến, khiến cho người ngoài đều phải ngạc nhiên.

Không phải là có toán lâu la nào ở đâu dám đến gây sự. Ðó là các vị “Tướng Soái” của Ðộng xung đột với nhau.

Số là trước đó ông Bút Trà có thay mặt bà Bút Trà mời người viết bài để ra số báo Sài Gòn Xuân. Trong bọn viết thuê có ông Võ Oanh. Chừng không phải là “Tướng” ngụ luôn trong Ðộng nên chi ngày 25 Tết ông Võ Oanh đến Ðộng hỏi tiền nhuận bút bài Xuân của ông ấy.

Cứ như lời của báo Sự Thật và báo Tia Sáng thuật lại thì ông Bút Trà không chịu trả tiền bài cho ông Võ Oanh, ông còn truyền lệnh cho bộ hạ đánh cho ông Võ Oanh một trận.

Nhưng đó là chỉ là một tiếng chuông, tôi không dám tin là đúng.

Theo sự phỏng đoán của tôi thì cuộc đại chiến có thật, không phải có người ghét làng báo mà bịa ra. Nhưng mà trước khi khai chiến, chắc ông Võ Oanh có khiêu chiến chi đó khiến ông Bút Trà nổi giận. Nếu ông Võ Oanh chỉ nhũn nhặn đến hỏi tiền nhuận bút mà không nói gì ngoài việc đó thì không lẽ ông Phó Chủ Ðộng Sài Gòn lại nỡ dùng đến võ lực.

Sở dĩ tôi nói quyết như vậy là vì tôi đã được nghe tiếng của ông Bút Trà.

Trước khi tìm được Áp Trại Phu Nhân để lên làm chủ tờ báo Sài Gòn, Bút Trà tiên sinh đã nhiều năm lẽo đẽo đi theo ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ ba mà làm trợ bút cho báo Công Luận. Cái cảnh cần tiền của bọn viết mướn như thế nào ông ấy cũng đã trải rồi. Không lẽ bây giờ một bước nhẩy vọt lên chức Phó Chủ Ðộng mà một người biết điều như ông Bút Trà lại có thể trở nên kẻ “bẻ tay Bụt trong Ngày Rằm” cho được.

Thế thì cuộc đại chiến ấy tất nhiên do ông Võ Oanh gây ra.

Cứ kể thì ông Võ Oanh cũng là người có can đảm. Cái can đảm ấy cũng giống như cái can đảm của Triệu Tử Long một sang, một ngựa, dám xông pha trong đám trăm vạn quân Tào. Nhưng vì không có dũng lực như vị anh hùng họ Triệu nên trong khi một mình giao chiến trong Ðộng Sài Gòn – không biết được bao nhiêu hiệp – ông Võ Oanh bị thương khá nặng.

Sau khi thoát khỏi Ðộng Sài Gòn, ông Võ Oanh đi lấy giấy đốc tờ và đầu đơn kiện ở toà án.

Tấn kịch vẫn chưa hạ màn.

Cách đó mấy hôm, một bọn viết báo từng là bè bạn của ông Võ Oanh có đứng tên chung trong một tờ truyền đơn chửi ông Bút Trà cực kỳ tàn nhẫn.

Nghe nói Bút Trà tiên sinh cũng có chửi lại trên báo Sài Gòn, ông ấy bảo bọn này là bọn con nít vì xin vô làm báo Sài Gòn không được nên thừa dịp báo thù.

Cuộc khẩu chiến ấy hiện đang kéo dài.

Trong mấy số gần đây báo Sự Thật cùng báo Tia Sáng hô hào quần chúng tẩy chay báo Sài Gòn và đòi đuổi ông Bút Trà ra khỏi làng báo. Ấy là người ta muốn dùng cái chiến thuật đã đánh ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ nhất ngày xưa mà đánh ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ hai này vậy.

Nhưng chiến thuật đó khó lòng có hiệu quả lần thứ hai này. Bởi vì cung vận của ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ hai đương đỏ chon chót như gấc, quần chúng nào mà đánh cho đổ!

Vả lại nếu đánh đổ được ông Bút Trà, quần chúng cũng không có thể kéo vào làm chủ cái Ðộng Sài Gòn, tội gì người ta lại chịu xen vào chiến trường làm chi.

Vậy nên tôi muốn can cả đôi bên: Các ông nên vì danh dự của Làng Báo mà ký giấy đình chiến.

Xuân Trào

Thời Vụ Số 109 Ngày 10 Tháng 3, 1939.

o O o

CTHÐ: Thi sĩ Hàn Mặc Tử có thời làm nhân viên nhật báo Sài Gòn.

Năm 1960 ông Thiếu Lăng Quân làm Thư Ký Toà Soạn Nhật báo Sàgonmới. Các ông nhà báo gọi ông Thiếu Lăng Quân là ông “Thiếu Lưng Quần.” Ông Ký giả Việt Tha nhật báo Tiếng Dội cùng thời được gọi là ký giả “Chuột Tha.”

Làng báo Sài Gòn trước sau có ba ông Nguyễn Ðức Nhuận. Trong bài viết của ông Ngô Tất Tố ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ nhất là ông  Nguyễn Ðức Nhuận làm báo Phụ Nữ Tân Văn, ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ hai là ông Bút Trà, ông Nguyễn Ðức Nhuận thứ ba là ông Phú Ðức, tác giả những bộ tiểu thuyết Châu về Hiệïp phố, Lửa Lòng (Bách Si Ma.)

Ðến Tháng Chín năm 2013 tôi mới biết ông Ngô Tất Tố 70 năm xưa có viết nhiều bài Phiếm, trong số có hai bài viết về ông Bút Trà Nguyễn Ðức Nhuận. Ðọc những  bài Phiếm của ông tôi thấy ông viết có duyên, rất được, tôi chỉ théc méc các ông Bút Trà, Hiền Sĩ là nhà báo Sài Gòn, ở Bắc Kỳ đâu có ai biết các ông Bút Trà, Hiền Sĩ, ông Ngô Tất Tố kể chuyện về các ông Bút Trà, Hiền Sĩ Sài Gòn trên báo Hà Nội, ai đọc.

Khoảng năm 1960 tôi có lần được gặp ông Hiền Sĩ ở toà soạn Nhật Báo Sàigònmới; ông Hiền Sĩ đến thăm ông bà Bút Trà. Tôi nghe nói đầu năm 1946 Thực Dân Pháp trở lại Sài Gòn, cho xuất bản nhật báo L’Entente chữ Pháp, và nhật báo Phục Hưng chữ Việt. Nhật báo Phục Hưng được Pháp chi tiền, giao cho ông Hiền Sĩ làm chủ nhiệm. Vì làm báo Phục Hưng tuyên truyền cho người Pháp, ông Hiền Sĩ bị coi như “Việt Gian.”

Khi báo Phục Hưng đình bản, ông Hiền Sĩ bỏ Sài Gòn về sống ở quê ông. Tôi nghe nói quê ông ở Chợ Gạo, có thời ông làm Cai Tổng.

Tất cả các ông có tên trong bài báo này đều đã qua đời.

Dòng thời gian dài một ánh bay..

Cảm khái cách gì!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: