• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

CON TẦU IM LẶNG

Người Tù Trần Tử Thanh, Đại Úy Quân Lực VNCH, năm 1988 tù cấm cố trong Phòng 10, Khu ED, Nhà Tù Chí Hòa. Trong Phòng 10 ED  năm ấy có người tù Trí Siêu Lê Mạnh Thát.

Người Tù Trần Tử Thanh, Đại Úy Quân Lực VNCH, năm 1988 tù cấm cố trong Phòng 10, Khu ED, Nhà Tù Chí Hòa. Trong Phòng 10 ED năm ấy có người tù Trí Siêu Lê Mạnh Thát.

Từ những năm 1942, 1943 tôi đã được đọc nhiều Thơ. Nhờ anh tôi có hoa tay viết chữ đẹp, lại thích sách, anh tôi mượn nhiều tập thơ – cũng chép tay – của các bạn anh, về nhà chép lại, làm thành tập Thơ của anh; nên tôi được đọc nhiều Thơ ngay những năm tôi chưa đầy 15 tuổi. Tôi đọc Thơ Xuân Diệu, Huy Cận, Vũ Hoàng Chương, tôi được đọc một số bài Thơ của Tố Hữu. Trong số những bài Thơ Tố Hữu tôi đọc trước năm 1945 tới nay – 60 năm sau – tôi còn nhớ những bài Từ ấy, Châu Ro, Ly Rươu Thọ, và bài Quanh Quẩn.

Nhớ nhưng không nhớ được toàn bài, mỗi bài tôi  nhớ vài câu. Năm tháng qua – không phải năm, mười năm mà là năm, sáu mươi năm – những năm 1987, 1988 nằm phơi rốn trong Nhà Tù Chí Hòa dzài dzài trong 5 năm, tôi nhớ một câu trong bài Thơ Quanh Quẩn của Tố Hữu:

Đây con tầu im lặng vượt thời gian.

Tuyệt! Phòng tù là con tầu im lặng vượt thời gian. Không lời nào tả cảnh phòng tù hay hơn và đúng hơn: “Con Tầu Im Lặng.” Tôi thấy câu thơ hay quá. Không biết đó là ý Tố Hữu nghĩ ra hay Tố Hữu lấy ý từ lời một người nào khác. Không gì diễn tả đúng cuộc sống trong tù bằng câu:

“Đây  con tầu im lặng vượt thời gian.”

tothuyyenTháng Hai 2014 tôi viết bài này. Tôi tìm được bài Thơ Quanh Quẩn:

Có ngang dọc mới hiểu buồn quanh quẩn
Khổ vô biên của ngày tháng khô khan.
Ðây con tàu im lặng vượt thời gian
Toa lớn nhỏ quanh năm vừa chật chỗ.
Khách chen chúc trên hai hàng sập gỗ
Một lối đi vừa rộng giữa bờ xai
Những tường cao và những chấn song gài
Chuồng tiêu giữa hai ô phòng nhỏ nhỏ
Giản tiện quá: chơi, nằm, ăn, ỉa đó.
Ðủ ba mùi: vôi, cứt với mồ hôi
Trộn hoà nhau làm nên một thứ mùi
Cay nồng nặc của bọn người khốn nạn
Mà muỗi rệp cũng hè nhau đốt cắn
Mà đến loài chí rận cũng không tha!
Mỗi người đi khi lãnh vé vào toa
Là cảm thấy mình sa vào địa ngục
Nơi phải nuốt chua cay và tủi nhục
Trọc lóc đầu, số áo đã thay tên
Bàn tay trơn còn đâu nữa tự quyền
Còn đâu nữa mênh mông đường hoạt động!
Thân giam cấm như con thuyền bin rộng
Sống loanh quanh trong một vũng ao tù
Ðời lặng thầm không một tiếng vang to
Trăm ý nghĩ không ngoài khuôn chật hẹp
Ngày cứ thế, vươn lên rồi cửa khép:
Nghĩa là trưa; lại m: nghĩa là chiều
Rồi là đêm, cửa khoá. Ngọn đèn treo
Bật cháy sáng. Thì thầm rồi yên tĩnh
Toa tàu đổi làm một căn phòng bệnh
Những chăn đơn phủ kín những hình hài…
Rồi lại mai, trưa, chiều, tối: một ngày mai
Tuy khác đến, nhưng để rồi lại cũ.
Mùa đổi áo trên những cành gội nhỏ
Một khung trời mưa nắng, bốn tường câm

Ga thời gian, từng chặng, mắt vừa tầm
Khách đôi kẻ trông ra ngoài tính nhẩm…
Ngày đi chóng bởi không chờ, tháng chậm
Khách dài lâu ngao ngán rủa bâng quơ
Ở ngoài kia, bao kẻ đợi người chờ!
Bao đồng chí, những ai còn ai mất?
Trái đất hỡi, sao mà mi vẫn chật!
Ðừng ai vô thêm nữa, bạn đời ơi
Rát mắt trông ra, cửa sắt ngăn trời
Ôi đêm tối những nơi nào lửa đỏ?

Nếu đôi lúc ta hát thầm nhỏ nhỏ
Dưới gầm xai, hay cười nói huyên thuyên
Như một thằng trẻ dại, một thằng điên
Là để khổ trong những giờ im lặng
Ðể nuốt bọt với bao nhiêu mật đắng
Của một đời cách biệt khối đời chung
Рnao nao với những mộng khôn cùng
Ðể cháy ruột mơ những ngày hoạt động.

Lao Thừa Thiên, Tháng 6-1939

Tôi đọc bài Thơ Đợi Anh Về của Tố Hữu năm 1946 ở Hà Đông, thành phố thời thơ ấu của tôi. Với tôi, Lời Thơ tuyệt hay. Tôi thán phục tài phóng tác Thơ của Tố Hữu qua bài thơ Đợi Anh về. Đây là bài Thơ phóng tác Hay nhất trong năm bẩy bài Thơ Phóng Tác tôi được đọc, như bài Tỳ Bà Hành:

Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách
Quạnh hơi thu lau lách đìu hiu.
Cùng một lứa bên trời lận đận
Gặp gỡ nhau lọ sẵn quen nhau.
Tù xa kinh khuyết bấy lâu
Tầm Dương đất khách gối sầu hôm mai….

Như lời Thơ Khóc Chiêu Quân của Tản Đà, ông Nguyễn Thiện Kế phóng tác từ lời Thơ Chữ Hán:

Cô ơi, cô đẹp nhất đời,
Mà cô mệnh bạc, Thợ Trời cũng thua.
Một đi từ biệt cung vua,
Có về đâu nữa, Đất Hồ ngàn năm!

laoxaTố Hữu: Đợi Anh về

Em ơi, đợi anh về
Đợi Anh hoài Em nhé,
Mưa cứ rơi dầm dề
Ngày cứ dài lê thê
Thì Em ơi cứ đợi.

Dù tuyết rơi gió nổi
Dù nắng cháy Em ơi
Bạn cũ có quên rồi
Đợi Anh hoài Em nhé.

Tin Anh dù vắng vẻ,
Lòng ai dù tái tê
Chẳng mong chi ngày về
Thì Em ơi, cứ đợi.

Em ơi, Em cứ đợi
Dù ai nhớ thương ai
Chẳng mong có ngày mai
Dù mẹ già con dại
Hết mong Anh trở lại

Dù bạn viếng hồn Anh
Yên nghỉ nấm mồ xanh
Nâng chén tình dốc cạn
Thì Em ơi mặc bạn
Đợi Anh hoài nghe Em
Tin rằng Anh sắp về.

Đợi Anh, Anh lại về
Trông chết cười ngạo nghễ
Ai ngày xưa rơi lệ
Hẳn cho sự tình cờ

Nào có biết bao giờ
Bởi vì Em ước vọng,
Bởi vì Em trông ngóng
Tan giặc, bước đường quê
Anh của Em lại về.

Vì sao Anh chẳng chết
Nào bao giờ ai biết
Có gì đâu Em ơi
Chỉ vì không ai người
Biết như Em chờ đợi.

Với tôi bài Thơ tả tâm trạng Người Tù trở về Hay Nhất là bài Ta Về của Tô Thùy Yên:

Ta về một bóng trên đường lớn
Thơ chẳng ai đề vạt áo phai
Sao bỗng nghe đau mềm phế phủ
Mười năm đá cũng ngậm ngùi thay

Vĩnh biệt ta-mười-năm chết dấp
Chốn rừng thiêng im tiếng nghìn thu
Mười năm mặt sạm soi khe nước
Ta hóa thân thành vượn cổ sơ

Ta về qua những truông cùng phá
Nếp trán nhăn đùa ngọn gió may
Ta ngẩn ngơ trông trời đất cũ
Nghe tàn cát bụi tháng năm bay

Chỉ có thế. Trời câm đất nín
Đời im lìm đóng váng xanh xao
Mười năm, thế giới già trông thấy
Đất bạc màu đi, đất bạc màu

Ta về như bóng chim qua trễ
Cho vội vàng thêm gió cuối mùa
Ai đứng trông vời mây nước đó
Ngàn năm râu tóc bạc phơ phơ

Một đời được mấy điều mong ước
Núi lở sông bồi đã mấy khi
Lịch sử ngơi đi nhiều tiếng động
Mười năm, cổ lục đã ai ghi

Ta về cúi mái đầu sương điểm
Nghe nặng từ tâm lượng đất trời
Cảm ơn hoa đã vì ta nở
Thế giới vui từ nỗi lẻ loi

Tưởng tượng nhà nhà đang mở cửa
Làng ta ngựa đá đã qua sông
Người đi như cá theo con nước
Trống ngũ liên nôn nả gióng mừng

Ta về như lá rơi về cội
Bếp lửa nhân quần ấm tối nay
Chút rượu hồng đây xin rưới xuống
Giải oan cho cuộc biển dâu này

Ta khóc tạ ơn đời máu chảy
Ruột mềm như đá dưới chân ta
Mười năm chớp bể mưa nguồn đó
Người thức mong buồn tận cõi xa

Ta về như hạt sương trên cỏ
Kết tụ sầu nhân thế chuyển dời
Bé bỏng cũng thì sinh, dị, diệt
Tội tình chi lắm nữa người ơi

Quán dốc hơi thu lùa nỗi nhớ
Mười năm người tỏ mặt nhau đây
Nước non ngàn dặm bèo mây hỡi
Đành uống lưng thôi bát nước mời

Ta về như sợi tơ trời trắng
Chấp chới trôi buồn với nắng hanh
Ai gọi ai đi ngoài cõi vắng
Dừng chân nghe quặn thắt tâm can

Lời thề buổi ấy còn mang nặng
Nên mắc tình đời cởi chẳng ra
Ta nhớ người xa ngoài nỗi nhớ
Mười năm ta vẫn cứ là ta

Ta về như tứ thơ xiêu tán
Trong cõi hoang đường trắng lãng quên
Nhà cũ mừng còn nguyên mái, vách
Nhện giăng, khói ám, mối xông nền

Mọi thứ không còn ngăn nắp cũ
Nhà thương-khó quá sống thờ ơ
Giậu nghiêng cổng đổ, thềm um cỏ
Khách cũ không còn, khách mới thưa

Ta về khai giải bùa thiêng yểm
Thức dậy đi nào, gỗ đá ơi
Hãy kể lại mười năm chuyện cũ
Một lần kể lại để rồi thôi

Chiều nay ta sẽ đi thơ thẩn
Thăm hỏi từng cây, những nỗi nhà
Hoa bưởi, hoa tầm xuân có nở?
Mười năm, cây có nhớ người xa?

Ta về như đứa con phung phá
Khánh kiệt đời trong cuộc biển dâu
Mười năm, con đã già trông thấy
Huống mẹ cha đèn sắp cạn dầu

Con gẫm lại đời con thất bát
Hứa trăm điều một chẳng làm nên
Đời qua, lớp lớp tàn hư huyễn
Giọt lệ sương thầm khóc biến thiên

Ta về như tiếng kêu đồng vọng
Rau mác lên bờ đã trổ bông
Cho dẫu ngàn năm em vẫn đứng
Chờ anh như biển vẫn chờ sông

Ta gọi thời gian sau cánh cửa
Nỗi mừng giàn giụa mắt ai sâu
Ta nghe như máu ân tình chảy
Tự kiếp xưa nào tưởng lạc nhau

Ta về dẫu phải đi chân đất
Khắp thế gian này để gặp em
Đau khổ riêng gì nơi gió cát
Thềm nhà bụi chuối thức thâu đêm

Cây bưởi xưa còn nhớ, trắng hoa
Đêm chưa khuya quá hỡi trăng tà
Tình xưa như tuổi già không ngủ
Thức trọn, khua từng nỗi xót xa

Ta về như giấc mơ thần bí
Tuổi nhỏ đi tìm một tối vui
Trăng sáng soi hồn ta vết phỏng
Trọn đời nỗi nhớ sáng khôn nguôi

Bé ơi, này những vui buồn cũ
Hãy sống, đương đầu với lãng quên
Con dế vẫn là con dế ấy
Hát rong bờ cỏ giọng thân quen 

Ta về như nước Tào Khê chảy
Tinh đẩu mười năm luống nhạt mờ
Thân thích những ai giờ đã khuất
Cõi đời nghe trống trải hơn xưa

Người chết đưa ta cùng xuống mộ
Đâu còn ai nữa đứng bờ ao
Khóc người ta khóc ta rơi rụng
Tuổi hạc ôi ngày một một hao

Ta về như bóng ma hờn tủi
Lục lại thời gian kiếm chính mình
Ta nhặt mà thương từng phế liệu
Như từng hài cốt sắp vô danh

Ngồi đây nền cũ nhà hương hỏa
Đọc lại bài thơ thủa thiếu thời
Ai đó trong hồn ta thổn thức
Vầng trăng còn tiếc cuộc rong chơi

Ta về như hạc vàng thương nhớ
Một thủa trần gian bay lướt qua
Ta tiếc đời ta sao hữu hạn
Đành không trải hết được lòng ta.

Tuyệt diệu hảo từ !!!

Năm 1976 tôi được đọc bài Thơ sáng tác trong năm của Thi bá Vũ Hoàng Chương:

Chàng về trong mộng đêm đêm
Trẻ như măng, thịt da mềm như tơ.
Xa nhau nàng vẫn mong chờ
Vẫn mê trong mộng giấc mơ liền cành.
Biết đâu chàng đã trở thành
Xương tàn một nấm vô danh bên trời.
Bờ sông, bãi cát bồi hồi
Đã khô rồi, đã trắng rồi! Biết đâu!
Chữ Đồng tạc lấy cho sâu.
Ai hay lẻ một nét sầu đến xương.
Là Nam, Bắc, là Âm, Dương?
Lệ hay máu rỏ con đường nào đây!

o O o

Châu RoLy Rượu Thọ Tố Hữu, làm trước năm 1945, bị bỏ.

Châu Ro ơi, xa rừng quê núi cũ
Tù nơi đây buồn lắm phải không anh?
Người Thượng già đương mải ngó xa xanh
Với đôi mắt dại đờ trong tuyệt vọng
Bỗng quay lại, cơ chừng nghe xúc động
Cả một lòng thương nhớ dưới chiều đi
Anh nhìn tôi, đau đớn, rồi thầm thì:
“Tôi nhớ lắm, chui cha, tôi nhớ lắm!”

Ôi tiếng nhớ sao mà nghe buồn thảm
Nó kéo dài như một tiếng dê kêu
Lạc bầy đi ngơ ngác dưới sương chiều…
Tôi để lặng nghe nỗi lòng đau khổ
Của anh bạn, trong khi sầu não đó
Kể bên tai, bằng một giọng rừng non:
“…Mấy năm rồi, xa cái vợ, cái con

Tôi nhớ lắm! Nhớ cái nhà, cái cửa
Nhớ cái rẫy nhiều khoai, nhiều bắp lúa
Nhớ con bò to, nhớ mấy con heo
Không biết còn, hay Ông  bắt chết queo
Ðể con đói với vợ nghèo trong núi?”
Rồi bỗng lặng trầm ngâm anh rã rượi
Há hốc mồm như để gió rừng xa
Của quê hương đem lại chút hơi nhà…

Và dưới bóng mây đen, trong hộc tối
Như hang đá chiều hôm dày khí núi
Ðọng sương mờ trên đôi mắt chứa chan
Bao nhớ nhung, thờ thẫn, ngó lên ngàn…
Anh không khóc nhưng vì đâu chẳng biết
Có lẽ bởi bao nhiêu điều nhớ tiếc
Trong lòng anh hun lại khối căm hờn
Những bàn tay độc ác đã chia tan
Tổ yên ấm trên đầu ngàn, ngọn núi
Tôi bỗng thấy chớp loè lên dữ dội
Lửa thù trong đôi mắt tối chiều đông
Ðôi vành môi thành một lưỡi dao cong
Anh nghiến chặt hai hàm răng lẩm bẩm:
“Ðau cái bụng , ui chui cha, tức lắm!”

Và hồi lâu, bên ngưỡng cửa song tù
Tôi còn nghe tiếng nói của Châu Ro:
“Ðau cái bụng, ui chui cha, tức lắm!”

Lao Bảo, mùa đông 1940

Bài Châu Ro bị bỏ đi vì – theo tôi – trong đó Tố Hữu tả không đúng cảnh cuộc sống của người Thượng. Trong bài thơ năm xưa lời thơ là:

Người Mọi già đang mải ngó xa xăm.

Sau năm 1970 “người Mọi” được đổi là “người Thượng.”

Người Thượng những năm 1940 vẫn sống đời du mục, họ không cầy cấy nên không nuôi bò.

“…Mấy năm rồi, xa cái vợ, cái con
Tôi nhớ lắm! Nhớ cái nhà cái cửa
Nhớ cái rẫy nhiều khoai, nhiều bắp lúa
Nhớ con bò to, nhớ mấy con heo
Không biết còn, hay Ông  bắt chết queo
Ðể con đói với vợ nghèo trong núi?” 

“Ông” đây là Ông Hổ, Hổ bắt bò, bắt heo của Châu Ro. Bài Thơ này không có ý thơ, lời thơ nào kết tội Thực dân Pháp.

Tố Hữu: Ly Rượu Thọ

Mã Chiếm Sơn buông cương và ngẫm nghĩ
Ngựa rung bờm vang hí giữa tàn quân
Ải quân  xa bốc khói, đỉnh non gần
Ðã khuất phục dưới lá cờ quân Nhật.
Trán kiêu hãnh lần đầu trông xuống đất
Mã nghẹn ngào: “Thôi hết, Mãn Châu ơi!”
Và buông cương, nín lặng chẳng nên lời…

Rồi từ đó, và gươm vàng võ phục
Và cừu hận và lòng sôi rửa nhục
Mã chôn sâu trong một cõi trời riêng
Buông hồn đau rủ nhúng suối ưu phiền.
Cốt oanh liệt  khoác màu tro ẩn sĩ
Rượu cứ rót cho say sưa lạc hỉ
Ðàn ca lên cho át tiếng đầu rơi
Dưới gươm bay vun vút ánh xanh trời.
Mãn Châu Quốc trong  những giờ hấp hối
Gượng kêu lên, hỡi ôi lời trăn trối:
“Chiếm Sơn đâu, cứu nước, Chiếm Sơn ơi!”

Thì nơi kia Mã vén trướng, tươi cười
Cúi lạy mẹ, dâng  mừng ly rượu thọ.
Ðào xuân thắm dâng hương vào cửa sổ
Bạc xuân trong rắc trắng mái hành lang.

Mẹ ngồi yên, như cốc nước e tràn
Không dám động – và nhìn con lặng lẽ
Nhưng mắt yếu bỗng rưng rưng ngấn lệ
Trán nhăn nheo bỗng ửng máu tim già
Và bàn tay run rẩy đỡ ly ngà
Bỗng quật xuống nền hoa: ly rượu vỡ!
Ly rượu vỡ tan tành. Ôi bỡ ngỡ
Ôi hãi hùng. Mã tướng run toàn thân!

Lần đầu tiên, Mã tướng run toàn thân!
Ngoài chiến địa, Chiếm Sơn hằng ngạo nghễ
Trông lửa đạn là trò chơi con trẻ
Mà hôm nay Mã tướng run toàn thân
Mà hôm nay Mã tướng chết hai phần!
Nét nghiêm khắc cong vòng cung môi mỏng
Nghe sôi sục cả linh hồn nóng bỏng.
Người mẹ già thét lớn: “Mã Chiếm Sơn!”
Mã run lên. “Ðâu giọt rượu căm hờn?
Mãn Châu quốc nghe không mày, rên rỉ
Dưới gót sắt của Phù Tang ích kỷ
Ðang mang quân giày xéo cả Trung Hoa
Nước Trung Hoa yêu dấu của lòng ta
Ðã thống khổ bởi bao xiềng ngoại quốc!
Chưa vừa ư những tai ương thảm khốc
Ðã đè trên dân tộc nước non mày!
Có chi vui sông núi đỏ tràn thây
Mà Mã tướng hơm nay dâng rượu cúc?
Rượu cúc ấy, Chiếm Sơn, là rượu nhục!”

Rừng phong xa loáng bạc nắng lung lay
Hoa đào bay, trước giĩ, hoa đào bay
Trong hoa tuyết trắng ngần rơi lả tả…
Mùa xuân ấy năm nghìn quân của Mã
Ðánh tan xương quaân Nhật, một sư đoàn.

Bài Thơ Ly Rượu Thọ bị bỏ vì Tố Hữu sai lập trường giai cấp khi ca tụng Mã Chiếm Sơn, một nhân vật Lãnh Chúa-Quân Phiệt của Mãn Châu. Cộng sản thù nhất những nhà Quân Phiệt-Lãnh Chúa như Mã Chiếm Sơn. Ca tụng Quân Phiệt Mã Chiếm Sơn là việc làm ngu ngơ, ngớ ngẩn của người đảng viên Cộng sản Tố Hữu.

2 Responses

  1. Reblogged this on Giai01's Blog and commented:
    xem

  2. […] – CON TẦU IM LẶNG (Hoàng Hải Thủy). […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: