• Năm 25 tuổi

    hoang-hai-thuy-25-tuoi.jpg

    Hoàng Hải Thủy, năm 25 tuổi, trong căn nhà 78/5 đường Mayer, mới đổi tên là đường Hiền Vương, Tân Định, Sàigòn, Năm 1957.
  • Thể Loại

  • Được yêu thích …

  • Bài Cũ

NHẬT BÁO ÁNH SÁNG

Nhà Văn, Nhà Báo LƯ KHÊ, Chủ nhiệm Nhật báo Ánh Sáng. Nhà báo Việt Nam thứ nhất bị bắn chết ở Sài Gòn.

Nhà Văn, Nhà Báo LƯ KHÊ, Chủ nhiệm Nhật báo Ánh Sáng. Nhà báo Việt Nam thứ nhất bị bắn chết ở Sài Gòn.

Nhiều lần, trong những bài Viết ở Rừng Phong, tôi viết về ông Lư Khê:

“Buổi sáng, ba ông nhà báo Lư Khê, Nam Quốc Cang, Đinh Xuân Tiếu, ngồi cùng bàn uống cà phê trong một tiệm cà phê vỉa hè đường Frère Louis, bị kẻ vô danh cầm súng đến bắn. Ba ông chết tại chỗ.”

Tôi viết vụ ám sát ba ông nhà báo Sài Gòn xẩy ra khoảng năm 1948, 1949. Vụ ám sát bị cho chìm suồng: không tìm ra thủ phạm. Tôi viết:

“Tên sát nhân đến để bắn ông Nam Quốc Cang. Hai ông Lư Khê, Đinh Xuân Tiếu chết oan. Ông Nam Quốc Cang viết nhiều bài báo chống thực dân Pháp tái chiếm Việt Nam nên ông bị Surete Pháp bắn chết.”

Tôi đã viết sai về cái chết của ông Lư Khê.

Đầu năm 1952 Lê Minh Hoàng Thái Sơn bảo tôi:

“Tao mới gặp Thanh Sanh. Lúy nói báo Ánh Sáng cần một rì-pọt-tơ – ( Reporter: phóng viên ) – Mày đến thử xem. Nói tao giới thiệu.”

Anh Thanh Sanh năm ấy là Chủ Bút nhật báo Ánh Sáng.

Tôi đến, tôi được anh Thanh Sanh – xét  khả năng của tôi, anh đưa tôi dịch một bản tin chữ Pháp ra chữ Việt –  nhận ngay vào làm nhân viên tòa soạn. Những bước đầu trong đời phóng viên nhà báo của tôi được khởi đi từ tòa soạn nhật báo Ánh Sáng. Những năm 1950 nhật báo Ánh Sáng không phải là tờ báo có nhiều độc giả, nhưng  số báo bán được đủ cho tờ báo sống đàng hoàng. Tòa soạn nhật báo Ánh Sáng những năm 1950 ở đường Bonard – sau năm 1956 là đường Lê Lợi – từ chợ Bến Thành đi lên Nhà Hát Lớn, tòa soạn Ánh Sáng nằm ở bên trái, bên cạnh là một nhà in của chủ nhân Pháp, qua tiệm chụp ảnh Tân Mỹ là Restaurant Kim Hoa rồi rạp chiếu bóng Casino de Saigon. 60 năm sau ngày đó hôm nay nhớ lại, tôi thấy tôi đã gặp nhiều may mắn trong đời. Muốn và có mộng viết truyện, làm phóng viên nhà báo từ năm 10 tuổi. Năm 20 tuổi, tôi được viết truyện, được làm phóng viên nhật báo.

Tôi biết ông chủ nhiệm sáng lập nhật báo Ánh Sáng là ông Lư Khê, ông bị bắn chết trước năm 1950, nhưng tôi chỉ biết có thế về ông Lư Khê. Đầu năm 2015 khi tôi viết về Nhật báo Ánh Sáng, tôi tìm thấy những tài liệu về ông Lư Khê trên Wipikeda; Tôi trích:

Lư Khê (1916 – 1950), tên thật là Trương Văn Em (còn được gọi là Đệ), tên chữ là Tuấn Cảnh, bút hiệu là Bá Âm, Lư Khê; là nhà thơ, nhà báo Việt Nam thời tiền chiến.

Ông sinh ngày 20 tháng 1 năm 1916 tại làng Rạch Vược, xã Thuận Yên, tỉnh Hà Tiên, trong một gia đình lao động. Thân sinh là ông Trương Văn Huynh (ngư dân) và bà Trần Thị Chín.

Thuở nhỏ, Trương Văn Em học tiểu học ở Hà Tiên, học trung học ở Cần Thơ (Collège de Cần Thơ), đậu bằng Thành Chung năm1928 rồi lên Sài Gòn lập nghiệp.

Ở Sài Gòn, ông dạy học tại trường Huỳnh Khương Ninh, Đồng Nai…và cộng tác với các báo: Thế giới tân văn, Nữ lưu tuần báo, Văn nghệ, Tự do, Nay, Đông Tây, Gió mùa

Năm 1935, ông cùng với Đông Hồ, Mộng Tuyết, Trúc Hà (4 người  được mệnh danh là “Hà Tiên tứ tuyệt”), xuất bản tờ báo Sống, địa chỉ tòa soạn báo ở Hà Tiên, nhưng báo in và phát hành ở Sài Gòn.

Ông yêu nữ sĩ Nguyễn Thị Manh Manh, hai người thành hôn ngày 11 tháng 11 năm 1937.

Sau năm 1945, ông làm Chủ bút báo Tân Việt. Từ năm 1947 đến năm 1950, ông làm Giám đốc kiêm Chủ nhiệm nhật báo Sự Thật và chủ nhiệm nhật báo Ánh Sáng. Lúc này, ông là người  “chủ trương thống nhất quốc gia, độc lập dân tộc, đồng thời đấu tranh chống thực dân Pháp.”

Ngày 3 tháng 7 năm 1950, ông bị một số kẻ lạ mặt; dư luận cho là những người thuộc nhóm chủ trương phân ly – Nam Kỳ Quốc – sát hại tại nhà riêng, cùng một ngày với nhà báo Nam Quốc Cang. Khi ấy, ông Lư Khê mới 34 tuổi.

Những văn phẩm của Lư Khê.

  • Douleur secrète(tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Luk, 1939),
  • Phút thoát trần(tập truyện ngắn và tùy bút, Nhà xuất bản Luk 1942)
  • Nhạc đêm(tập Thơ)
  • La Littérature Chinoise et ses ressources artistiques(tiểu luận)
  • Khảo về văn chương nước Nhật
  • L’ amour dans la poésie annamite(tiểu luận)
  • Jour perdu(tiểu thuyết)
  • Au fil de l’heure(thơ)

Và rất nhiều bài phóng sự, nghị luận chính trị, khảo luận văn thơ.

Theo Trương Minh Đạt, Lư Khê là học sinh Hà Tiên đầu tiên đậu bằng Thành Chung.

Nhà nghiên cứu văn học Trương Minh Đạt (em trai ông Lư Khê, gọi nữ sĩ Manh Manh là chị dâu), kể:

“…Chị (Manh Manh) cư xử với nhà chồng rất tốt, được bên nhà chồng yêu quí. Chị là thứ nữ của ông Huyện Trị, anh Lư Khê là con nhà nghèo ở Rạch Vược (Hà Tiên)…Song, chị không hợm mình, lúc nào chị cũng quí trọng chồng và gia đình chồng, chị quí trọng người nghèo rất thật tình, không phân biệt giai cấp. Chị thường viết báo, diễn thuyết bênh vực dân nghèo…Khi sinh bé Mi Nu, chị Kiêm bị mất khả năng sinh sản. Chị không còn sinh đẻ được nữa. Năm sau, bé Mi Nu (bị liệt từ lúc mới sinh) qua đời…, chị Kiêm buồn sầu. Để anh Lư Khê có con, chị tự ý  cho anh có vợ khác…Đầu năm 1945, trước ngày Nhật đảo chính Pháp, anh Lư Khê có người vợ thứ hai…Khoảng đầu năm 1950, chị Manh Manh sang sống bên Pháp. Sau nhiều năm sống cô đơn ở xứ người, chị Manh Manh qua đời trong một nhà dưỡng lão ở Paris vào ngày 26 tháng 1 năm 2005, thọ 91 tuổi.

Theo Trương Minh Đạt nhà báo Lư Khê là người “chủ trương quốc gia thống nhất – một nước Việt Nam gồm ba miền Nam Trung Bắc – Ông là tác giả loạt bài nổi tiếng ‘Đả đảo Bazin,’ và nhiều bài “lên án thực dân Pháp.”

Bazin là nhân viên Sureté Pháp nổi tiếng tàn ác với những người Việt Nam chống Pháp bị bắt giam những năm đó ở Bót Catinat.

o O o

Bà vợ ông Lư Khê.

Bà vợ ông Lư Khê.

MANH MANH

Nguyễn Thị Manh Manh (1914-2005) là một nữ sĩ Việt Nam thời tiền chiến.  Bà là người phụ nữ miền Nam đầu tiên làm thơ – Thơ Mới – đăng thơ trên báo, viết bài đề cao Thơ Mới,  diễn thuyết cổ vũ phong trào Thơ Mới tại Việt Nam[.

Nữ sĩ tên thật là Nguyễn Thị Kiêm, sinh ngày 3 tháng 1 năm 1914 tại Sài Gòn, quê quán của bà ở Gò Công. Bà là con gái thứ của ông Tri huyện Nguyễn Đình Trị, tục danh Huyện Trị, ông Trị cũng là một cây bút trong làng báo lúc bấy giờ.

Bà học ở Trường Áo Tím, Gia Long (Sài Gòn). Sau khi tốt nghiệp bằng Thành Chung, bà gia nhập làng báo Sài Gòn. Với bút hiệu Nguyễn Thị Manh Manh, có khi ký tắt là Manh Manh, bà thường xuyên cộng tác với tờ Phụ nữ tân văn ở Sài Gòn, và  viết cho nhiều tờ báo khác như: Công luận, Nữ lưu, Việt Nam.

Đầu năm 1932, nhà văn Phan Khôi đề xướng Phong trào Thơ Mới . Hưởng ứng, nữ sĩ Manh Manh  gửi những bài thơ mới của bà để đăng trên tờ Phụ nữ tân văn. Sau đó, nữ sĩ còn nhiều lần diễn thuyết cổ vũ cho phong trào này. GS.Phan Cự Đệ kể:

“Cuộc tấn công của “TMới” vào “TCũ” ngày càng quyết liệt. Tối ngày 26 tháng 7 năm 1933, Nguyễn Thị Kiêm (tức nữ sĩ Manh Manh, khi ấy mới 19 tuổi) diễn thuyết tại Hội Khuyến Học Sài Gòn về “Lối thơ mới”. Hội này thành lập đã 25 năm nay mới có một phụ nữ lên diễn đàn, đây cũng là buổi diễn thuyết có đông thính giả nhất. Hơn hai năm sau (tháng 11 năm1935), Nguyễn Thị Kiêm lại diễn thuyết một lần nữa tại Hội Khuyến học Sài Gòn. Lần này, bà và ông Nguyễn Văn Hạnh cùng diễn thuyết tranh luận về TMới.

Không chỉ đề cao và bảo vệ Thơ Mới, nữ sĩ Manh Manh còn là một chiến sĩ đòi giải phóng phụ nữ, đòi phụ nữ bình quyền với nam giới. TS. Phan Văn Hoàng viết:

“Chị đả kích các tập tục hủ bại như trọng nam khinh nữ, tảo hôn, đa thê…, bênh vực những quyền lợi chính đáng của nữ giới. Trong năm 1934, chị đã đi tới 4 thành phố (Huế, Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng) để diễn thuyết với các đề tài: “Dư luận nam giới đối với phụ nữ tiên tiến”, “Một ngày của một người đàn bà tiên tiến”, “Có nên tự do kết hôn chăng?” “Nên bỏ chế độ đa thê hay không”? Ý tưởng của chị trong các buổi diễn thuyết đó đã tạo ra trong xã hội hai luồng dư luận trái chiều (tán thành và phản đối) phản ảnh qua báo chí trong Nam ngoài Bắc.

Năm 1936, nữ sĩ Manh Manh tích cực tham gia phong trào Đông Dương đại hội. Tuy mới 22 tuổi,  nữ sĩ là một trong hai phụ nữ được cử vào Ủy ban lâm thời tổ chức Đông Dương đại hội tại Sài Gòn, bên cạnh các nhân vật nổi tiếng thời đó như Nguyễn An Ninh, Trịnh Đình Thảo, Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn Văn Nguyễn, Tạ Thu Thâu, Phan Văn Hùm…

Ngày mồng 1 tháng Mười năm Bính Tý (tức 11 tháng 11 năm 1937), nữ sĩ thành hôn với ông Trương Văn Em, người Hà Tiên, một nhà giáo dạy Việt văn ở trường Trung học Huỳnh Khương Ninh, Sài Gòn, đồng thời là một nhà báo với bút hiệu Lư Khê.

Nữ sĩ Manh Manh qua đời trong một nhà dưỡng lão ở Paris vào ngày 26 tháng 1 năm 2005, bà  thọ 91 tuổi.

Nữ sĩ Manh Manh làm thơ rất ít, và không xuất bản tập thơ nào.

Sự cổ vũ nồng nhiệt của nữ sĩ Manh Manh về “Thơ Mới”, được Hoài Thanh-Hoài Chân ghi lại trong văn phẩm  Thi nhân Việt Nam (xuất bản năm 1941), như sau:

“Từ hai tháng trước, hôm 26 juillet (tháng 7) 1933, một nữ sĩ có tài và có can đảm, cô Nguyễn Thị Kiêm, đã lên diễn đàn Hội Khuyến Học Sài Gòn diễn thuyết về Thơ Mới. Hội Khuyến Học Sài Gòn thành lập đến bấy giờ đã 25 năm. Đây là lần thứ nhất một vị nữ lưu lên diễn đàn của Hội đây cũng là lần thứ nhất có một cuộc diễn thuyết được đông người đến nghe.”

Ghi nhận công lao của nữ sĩ Manh Manh, trong Việt Nam thi nhân tiền chiến (quyển thượng) có đoạn:

“Trong hồi dậy men của nền thơ mới, nữ sĩ Manh Manh là người đàn bà đầu tiên đáp ứng tiếng gọi đàn của nhà tiên phong Phan Khôi…Chúng ta ngày nay nhìn lại việc qua, giữa cái cũ kỹ từ nghìn đời sừng sững như tòa cổ thành kiên cố; thế mà, bỗng chốc, một Phan Khôi táo bạo nổ phát súng cách mạng thi ca; người nữ chiến sĩ tiền phong anh dũng và hăng say hoạt động để bảo vệ và củng cố nền tảng TMới bén rễ và sống mạnh, ta phải kể Nguyễn Thị Manh Manh, một người  đã đóng góp công lao không nhỏ cho nền văn học đất nước.

CTHĐ: Tôi xúc động khi đọc những dòng tiểu sử ông Lư Khê. Tôi vào làng báo Việt Nam bằng cửa nhật báo Ánh Sáng, tờ báo do ông sáng lập, mà trong bao nhiêu năm tôi không biết ông Lư Khê là một nhà văn viết nhiều tác phẩm biên khảo văn thơ bằng văn Pháp, một việc mà tôi thấy dường như chưa có ông chủ báo Sài Gòn nào làm được. Năm 1952 khi tôi được anh chủ bút Thanh Sanh nhận vào làm phóng viên, tôi được biết ông chủ nhiệm Lư Khê bị sát hại, chính quyền Sài Gòn thời ấy cho bà vợ ông Lư Khê thay ông làm chủ nhiệm nhật báo Ánh Sáng, tờ báo tiếp tục xuất bản. Bà vợ ông Lư Khê mời anh Thanh Sanh làm chủ bút nhật báo Ánh Sáng.

Năm 1952 phòng ngoài tòa soạn Ánh Sáng một bên là Ty Trị Sự-Quản Lý, một bên là bàn làm việc của nhân viên, ký giả, phóng viên. Phòng trong có bàn làm việc của anh Thanh Sanh, bàn làm việc của anh Hải Âu. Giữa phòng kê bàn giấy của bà Chủ nhiệm. Mỗi tháng bà chủ nhiệm đến tòa soạn hai, ba lần, bà đến xem sổ sách của Ty Quản Lý, ký giấy tờ. Năm 1952 tôi thấy bà trạc 40, 45 tuổi, trang phục lịch sự, bà khá đẹp. Bà tên là Nguyễn Ngọc Diêu. Những năm 1965 tôi nghe tin bà kết hôn với ông Hoàng Hồ, một nhân vật chính trị ở Pháp về.

Như vậy, theo tôi biết, bà vợ góa của ông Lư Khê, người kế tiếp ông làm chủ nhật báo Ánh Sáng,  không phải là bà thi sĩ Manh Manh.

Nhật báo Ánh Sáng do anh Thanh Sanh làm chủ bút sống đến ngày chính phủ của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ban hành Luật:

– Nhật báo phải đóng tiền ký quỹ 20 triệu đồng.

– Tuần báo phải đóng tiền ký quỹ 10 triệu đồng.

Nhật báo Ánh Sáng chết vì báo không có 20 triệu đồng.

Nhà báo Nam Quốc Cang là ký giả thứ hai bị bắn chết ở Sài Gòn.

Wipikedia ghi về Nhà Báo Nam Quốc Cang:

Nam Quốc Cang (1917-1950) tên thật Nguyễn Văn Sinh, là nhà báo Việt Nam. Ông lấy tên ba ông nhà báo nổi tiếng là các ông Nguyễn Kỳ Nam, Trần Tấn Quốc, Lê Trung Cang làm thành bút hiệu Nam Quốc Cang.

Ông quê ở huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, vào Sài Gòn năm 1940. Năm 1945, ông viết bài cho nhật báo Tin điển. Ông chủ trương chống thực dân Pháp, đặc biệt phụ trách mục Trớ trêu và được độc giả yêu thích. Dưới bút danh Nguyễn Thạch Sơn, trong bài Sài Gòn hoạt cảnh, ông chế giễu những hoạt động của Thủ Tướng Nam Kỳ Quốc Nguyễn Văn Thinh. Sau báo Tin điển, ông giữ chức chủ bút những báo  Thời cuộcCông chúngChống xâm lăng rồi cuối cùng làm quản lý cho tờ Dân Quý.

Ngày 6 tháng 5 năm 1950, nhà báo Nam Quốc Cang cùng với nhà báo Đinh Xuân Tiếu bị ?ám sát trước tòa soạn báo Dân Quý ở góc đường D’Arras-Frère Louis (nay là đường Cống Quỳnh – Nguyễn Trãi). Ông mất khi mới 33 tuổi. Cái chết của hai nhà báo đã gây chấn động giới báo chí và công chúng Sài Gòn. Đám tang của ông được tổ chức vào ngày 9 tháng 5, 1950, hàng vạn dân chúng Sài Gòn đến đưa tiễn ông.

Trong buổi nói chuyện về Thơ Mới ở Hội Khuyến Học Sài Gòn ngày 26 tháng 7, năm 1933, Thi sĩ Manh Manh đọc bài Thơ Mới của bà:

Canh tàn

Em ơi, em lắng nghe
Gió đêm thoảng ngoài cửa
Lụn tàn một góc lửa
Lạnh ngắt chốn buồng the.

Gió đêm thoáng qua cửa
Não dạ dế tỉ tê
Lạnh ngắt chốn buồng the
Em ơi, khêu chút lửa

Não dạ dế tỉ tê
Gió ru tha thiết chi nữa
Em ơi, khêu chút lửa
Rồi lại ngồi đây nghe

Gió ru tha thiết chi nữa
Sụt sùi mấy cành tre
Em ngồi đây có nghe
Tơ lòng chị đứt nửa.  

3 Responses

  1. Thưa ông HHT;
    Không biết bằng Thành Chung, bằng Diplome và bằng Trung Học là bằng nhau hay khác nhau thế nào? Xn ông giải thích cho! Tôi hơi bị lộn xộn. Cảm ơo7nOng.

  2. Nhû’ng nãm 1950,51…nhà tôi có mua báo Ánh Sáng và vài tò’ nhu’.t báo khác, nhu’ng tôi nhó’ rõ báo Ánh Sáng có dãng tiêu? thuyêt’ ” Bô. áo cà sa nhuô.m máu”. Tuy mó’i 9, 10 tuôi? nhu’ng tôi cûng biêt’ là tiêu? thuyêt’ này nói vê` chuyên chính tri., chông’ thu’c dân Pháp, và tôi cûng rât mê doc chuyên này. Ba tôi day hoc, và nhû’ng thây` giáo hôi` dó tuy làm viêc cho chánh phû VN du’ó’i quyên` Pha’p nhu’ng dêu` day HS lòng yêu nu’ó’c, chông’ thu’c dân, mong có ngày VN du’o’c dôc lâp. Ngoài ra còn mua TIÊU? THUYÊT’ THÚ’ BAY? ( phát hành Õ’ Há Nôi), tôi nhó’ có doc kich CÔNG TÔN NU’~ NGOC DUNG, truyên Chó’p bê? Mu’a Nguôn`…Bà nû’ sï MANH MANH hoc chung tru’ò’ng ÁO TI’M vó’i me. tôi, sinh cùng nãm, nhu’ng Me tôi day hoc và sinh con ( 8 dú’a) chú’ không làm tho’ hay tham gia chính tri nhu’ Bà.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: